ايمني بلند کردن و جابجايي بار با جراثقال سقفي

حمزه علي آبادي

( كارشناس بهداشت حرفه اي )

www.iranhse.persianblog.ir

مقدمه :

در بخش ها, محوطه ساختمانی يا هر قسمت ديگری که جراثقال کار می کند, بايستی توسط سرپرست بخش يا قسمت و با هماهنگی واحد ايمنی شخصی از بين مهندسين يا تکنسين ها به عنوان مسئول ايمنی جابجايی بار با جراثقال انتخاب گردد. اين شخص قبل از صدور حکم لازم است دوره آموزش ريگري جراثقال سقفي را با موفقيت طی کند. آزمون افراد مذکور توسط واحدهاي ايمنی ، شركتهاي ارائه دهنده خدمات آموزشي و يا مركز فني و حرفه اي انجام و پس از قبول  شدن گواهينامه مخصوص صادر می گردد. آزمون مجدد و ادواري اين افراد هر سه سال يکبار انجام مي شود.

بخش هايي که داراي تعداد کمي جراثقال مي باشند، با موافقت واحد ايمني و بهداشت حرفه اي وظايف مسئول سالم نگهداشتن جراثقال و وظايف مسئول ايمني جابجايي بار بعهده يکنفر واگذار مي شود.

وظايف مسئول ايمني :

·         سازماندهي و اجراي قوانين ايمني و بهداشت حرفه اي و دستورالعمل هاي ايمني مربوطه

·         جلوگيري از استفاده وسايل باربندي فاقد پلاک، معيوب و حمل بارهاي غير مجاز

·         هدايت و راهنمايي راننگان جراثقال و سيم بکسل اندازان در مورد محل و چگونگي تخليه و چيدن بارها

·         جلوگيري از سرويس جراثقال ها توسط افراد آموزش نديده و ناوارد

·         تعيين تعداد سيم بکسل اندازان و علامت دهندگان مورد نياز در هر عمليات

·         کنترل و نظارت بر اجراي صحيح دستورالعمل هاي شغلي توسط رانندگان و کارگران زير جراثقال و ارائه آموزش لازم (در صورت لزوم) در مورد مقررات، بخصوص در زمينه هاي:

1.       اجتناب از حمل بار بيش از حد ظرفيت

2.       باربندي  و فيكسينگ صحيح محموله ها

3.       رعايت مقررات ايمني و بهداشت حرفه اي در مورد تخليه و بارگيري واگن ها و کفي ها

4.       رعايت ايمني و بهداشت فردي کارگران زير جراثقال

5.       رعايت مقررات ايمني و بهداشت ح رفه اي در مورد انبارداري محصولات

·         انجام هر نوع کار با جراثقال دکل دار را به فاصله کمتر از ٣٠ متر از خطوط هوايي برق با ولتاژ بيش از ٢٤ ولت بدون مجوز مخصوص منع نمايد. در چنين مواردي با رعايت کليه موارد قيد شده در مجوز مخصوص، کار جراثقال بايد زير نظر مستقيم مسئول ايمني و بهداشت حرفه اي جابجايي بار انجام گيرد.

·         وسايل باربندي را بايد مورد بازديد فني قرار دهد. اين وسايل در هنگام بازديد بايد با ضريب ٢٥/١ مورد آزمايش قرار گيرند.

·         از وسايل باربندي بايد بازديدهاي منظم به شرح زير به عمل آورد:

1.       هر شش ماه يکبار از شاهين هاي جراثقال

2.       هر ده روز يکبار از سيم بکسل ها (بجز سيم بکسل هايي که بندرت استفاده مي شوند).

3.       وسايل باربندي که بندرت استفاده مي شوند، بايد قبل از استفاده مورد بازديد قرار گيرد.

§         وسايل باربندي که در مواقع بازديد معيوب تشخيص داده مي شود را بايد از رده خارج نموده و موضوع را در دفاتر بازديد وسايل باربندي ثبت نمايد.

مقررات اجراي کار:

  1. در مواقعي که راننده جراثقال قادر نباشد از کابين، محوطه کار و عمليات را ببيند و وسيله ارتباطي راديويي نيز موجود نباشد، متناسب با موقعيت بايد از شخص يا اشخاصي به عنوان علامت دهنده بين راننده جراثقال و سيم بکسل انداز  استفاده نمود.

  2. علامت دهنده را بايد از بين سيم بکسل اندازاني که داراي گواهينامه مي باشند انتخاب و به عنوان مسئول ايمني جابجايي بار همان جراثقال معرفي نمود.

  3. استفاده از جراثقال بايد بر اساس مدارک فني (کاتالوگ) آن انجام شود. جابجايي بارهايي که وزنشان از تناژ مجاز جراثقال تجاوز کند، ممنوع است. در جراثقال هاي دکل دار بايد بار مجاز متناسب با تکيه گاه هاي تکميلي و برد دکل محاسبه گردد.

  4. جراثقال هاي مغناطيسي را براي جابجايي بارهاي يکپارچه مانند شمش وتختال مي توان به کار برد مشروط بر اينکه وزن شمش ها يا تختال هاي بلند شده از تناژ مجاز جراثقال تجاوز نکند.

  5. در مورد بارهايي که فاقد وسايل مخصوص بلند کردن بار هستند، بايد بخش مربوط به روش صحيح بلند کردن بار را تدوين کرده و به رانندگان و کارگران زير جراثقال آموزش هار لازم را داد. نيز براي بارهايي که داراي قلاب و ساير وسايل براي بلند کردن بار هستند بايد کروکي لازم را تهيه و بطور مشابهي آموزش لازم به کارگران و رانندگان داده شود.

  6. کروکي سيم بکسل اندازي قطعات و ماشين آلاتي که در موقع تعمير، مونتاژ و ... بوسيله جراثقال جابجا مي شود، بايد تهيه گردد. بلند کردن باري که کروکي باربندي آن طبق اين دستورالعمل تهيه نشده، بايد در حضور مسئول ايمني جابجايي بار با جراثقال انجام شود.

  7. جابجايي بار در بالاي سقف هايي که زير آنها افراد حضور داشته باشند فقط در موارد استثنايي و پس از اتخاذ تدابير تامين کننده شرايط ايمني و بهداشت حرفه اي کار، مجاز مي باشد.

  8. جابجايي و بلند کردن بار با چند جراثقال در بعضي موارد و تحت شرايط خاص مجاز مي باشد. در صورت ضرورت حمل بار بوسيله چند جراثقال، شرايط، ترتيب و کروکي باربندي بايد توسط بخش استفاده کننده از جراثقال تهيه و تدوين شود و در موقع بلند کردن بار با چند جراثقال، تناژ آنها نبايد از حد مجاز بيشتر باشد. جابجايي و بلند کردن بار با دو يا چند جراثقال بايد در حضور مسئول ايمني جابجايي بار با جراثقال انجام شود.

  9. کار با وسايل باربندي، وسايل بسته بندي و يا جراثقال هايي که تاريخ بازديد فني آنها گذشته، مجاز نيست.

  10. ميدان کار جراثقال در خلال کار بايد از روشنايي کافي برخوردار باشد. در صورتي که روشنايي محل کار کافي نباشد و راننده جراثقال نتواند علائم بکسل انداز را تشخيص دهد، کار جراثقال بايد متوقف شود.

  11. جراثقال دکل دار بايد طوري متوقف شود که در موقع کار، فاصله قسمت متحرک آن با ساختمان و بارهاي چيده شده کمتر از يک متر نباشد. در صورتي که استقرار جراثقال دکلي احتياج به تکيه گاه کمکي داشته باشد بايد از کليه تکيه گاه هاي کمکي موجود جراثقال استفاده شود و زير تکيه گاهها بايد صفحاتي  (لاينرهايي) محکم و مقاوم قرار داده شود. اين لاينرها به عنوان ملزومات اختصاصي جراثقال تلقي مي شوند.

  12. انجام هر نوع کاري در ميدان کار جراثقال اعم از کارهاي ساختماني، رنگ آميزي و سرويس چراغها در خلال کار جراثقال مجاز نمي باشد.

  13. در موقع بلند کردن و جابجايي بار با جراثقال رعايت نکات زير ضروري است:

ü       ورود افراد غير مسئول به ميدان کار و همچنين بر روي جراثقال و ساير مکانيزم هاي بالابر مجاز نيست.

ü       سيم بکسل ها طوري انتخاب مي شوند که در تمام شرايط، زاويه بين آنها از ٩٠ درجه تجاوز نکند.

ü       تعداد رشته ها و زاويه سيم بکسل باربندي متناسب با وزن بار تعيين مي شود.

ü       براي جابجايي و بلند کردن بارهاي کوچک بايد از ظروف مخصوص استفاده گردد. بطوري که احتمال ريختن مواد يا قطعات وجود نداشته باشد.

ü       بلند کردن قطعات بيش از ٥٠٠ کيلوگرم که فاقد پلاک وزن واقعي باشد موکول به نظر مسئول ايمني جابجايي بار با جراثقال مي باشد.

ü       موقع بلند کردن بار در نزديکي ديوار، ستون، راه آهن و تجهيزات، حضور افراد و حتي کارگران زير جراثقال بين بار و موانع ذکر شده مجاز نيست. اين موضوع بايد در موقع پايين آوردن بار نيز بدقت رعايت گردد.

ü       قبل از حرکت پل براي جابجا کردن بار بطور افقي، بايد اطمينان حاصل گردد که بار حداقل نيم متر بالاتر از اشيايي که در مسير قرار گرفته اند باشد.

ü       دکل جراثقال بدون بار در هنگام جابجايي بايد در امتداد جاده قرار گيرد، جابجا کردن اين نوع جراثقال ها همزمان با چرخش دکل مجاز نيست.

ü       در زير محل استقرار بايد تراورسهاي محکم و مخصوصي گذاشته شود تا سيم بکسل ها براحتي و بدون اينکه به بار آسيبي برسانند از زير بار خارج شوند.

ü       بارگيري واگن و ماشين ها بايد طوري انجام گيرد که سيم بکسل اندازي به آنها بسهولت انجام شود.

ü       زماني که افراد در داخل واگن و يا اطاق بار ماشين باري هستند، بالا و پايين بردن بار مجاز نيست.

ü       در پايان کار و زمان استراحت کارگران، بار نبايد به جراثقال آويزان بماند.

§         راننده جراثقال مجاز به انجام موارد زير نمي باشد:

ü       بلند کردن و جابجايي بار موقعي که کسي زير بار قرار گرفته باشد.

ü       کشيدن بار از روي زمين، کف سالنها يا روي ريل ها.

  1. تاريخ آزمايش و تاريخ آزمايش بعدي و مشخصات فني جراثقال بايد روي تابلو نوشته و در معرض ديد قرار گيرد.

مسئوليت:

    • مسئول ايمني جابجايي بار بوسيله جراثقال، در موقع حادثه و سانحه بايد بلافاصله موضوع را به سرپرست بخش، ايمني و بهداشت حرفه اي و بازرسي شرکت اطلاع دهد.

    • بمنظور حفظ شرايط ايمني و بهداشت حرفه اي، مفاد اين دستورالعمل بايد دقيقا" رعايت شود.

    • متخلفين از اين دستورالعمل مسئول بوده و طبق مقررات مورد بازخواست قرار مي گيرند.

مقررات ايمني و بهداشت حرفه اي براي کارگران زير جراثقال (سيم بکسل اندازان، علامت دهندگان ، اپراتور ريگر)

مقدمه :

اشخاصي مي توانند به عنوان سيم بکسل انداز يا علامت دهنده انجام وظيفه نمايند که آموزش مخصوص آنرا ديده و پس از قبولي، از طرف بخش يا کارگاه به اين شغل گمارده شوند. چنانچه به کارگراني که روي دستگاهها کار مي کنند و يا به مونتاژکاران، وظيفه بکسل اندازي واگذار شود بايد آموزش لازم را ببينند و نتيجه آزمون در گواهينامه آنها ذکر شود. کارگراني که شخصا" جراثقال را از کف کارگاه هدايت مي کنند و مسئول آويزان نمودن بار به قلاب مي باشند از اين امر مستثني هستند.

سنجش مجدد معلومات سيم بکسل اندازان در موارد زير ضروريست:

ü       در مواردي که بيش از شش ماه کار تخصصي خود را ترک کرده باشند.

ü       حداقل سالي يکبار

تعداد سيم بکسل اندازان جراثقال توسط سرپرست و يا کارگاه تعيين مي شود. هنگامي که دو يا چند سيم بکسل انداز با هم کار مي کنند، يکي از آنها به عنوان ارشد تعيين مي شود.هنگامي که منطقه عمليات جراثقال بطور کامل از کابين راننده جراثقال ديده نمي شود، از طرف سرپرست بخش و يا کارگاه شخصي از ميان سيم بکسل اندازان با تجربه جهت علامت دادن به راننده جراثقال انتخاب مي شود.سيم بکسل انداز از نظر اجرايي زير نظر مسئول انجام کارهاي جابجايي بار بوسيله جراثقال انجام وظيفه مي کند.

اطلاعات لازم اپراتور ريگري:

شخصي که بعنوان سيم بکسل انداز کار مي کند بايد در مسائل ذيل اطلاعات لازم را داشته باشد:

ü       ساختمان و ظرفيت مجاز جراثقالي که با آن کار مي کند.

ü       سيم بکسل اندازاني که با جراثقال هاي دکل دار کار مي کنند بايد ظرفيت بالابري آنها را نسبت به طرز قرار گرفتن دکل و شعاع فعال دکل و همچنين وضعيت تکيه گاههاي کمکي بدانند.

ü       سيم بکسل انداز بايد بتواند سيم بکسل يا سيم بکسل هاي مناسب را طبق ظرفيت بالابري، تعداد شاخه ها، طول و زاويه شيب شاخه هاي سيم بکسل را نسبت به حالت عمودي وزن و مشخصات بار انتخاب نمايد.

ü       به استاندارد وازدگي سيم بکسل ها و از کارافتادگي ظروف حمل بارهاي ويژه آشنايي داشته باشد.

ü       روش درست بستن و آويزان نمودن بار به قلاب را بداند.

ü       با روش پرکردن ظروف حمل بارهاي ويژه آشنايي داشته باشد.

ü       علائم تعيين شده در شرکت جهت راهنمايي رانندگان جراثقال را بداند و به آنها عمل نمايد.

ü       ترتيب، حجم و اندازه باري که بايد انباشته شود را بداند.

ü       به مقررات ايمني و بهداشت حرفه اي کار با جراثقال هاي دکل دار خودرو که در نزديکي خطوط هوايي انتقال برق و سازه هاي فلزي کار مي کنند، آشنا باشد.

ü       سيم بکسل انداز بايد محل قرار گرفتن کليد اصلي تغذيه برق جراثقال را بداند و بتواند در موارد اضطراري جريان برق جراثقال را از شبکه قطع نمايد.

وظايف بکسل انداز قبل از شروع:

1.      بکسل انداز قبل از شروع به کار بايدموارد ذيل را مد نظر قرار دهد:

ü       وسايل باربندي و سيم بکسل ها را طوري انتخاب کند که با وزن و مشخصات باري که بايد جابجا شود مطابقت نمايد. هنگام سيم بکسل بندي بارهاي طويل، بايد سيم بکسل ها را بنحوي انتخاب نمايد که زاويه بين شاخه هاي آنها بيش از ٩٠ درجه نباشد.

ü       سيم بکسل انداز بايد سيم بکسل را با توجه به زاويه و اندازه باري که نقل مکان داده مي شود انتخاب نموده و مشخصات سيم بکسل را با پلاک هويت (اتيکت) آن مطابقت نمايد و همچنين سالم بودن ظروف مخصوص حمل مصالح و بارهاي ويژه، وزن خالص و حداکثر باري را که بايد حمل شود کنترل نمايد.

ü       روشنايي محل کار را کنترل نموده و در صورت کافي نبودن روشنايي، موظف است به مسئول ايمني جابجايي بار بوسيله جراثقال گزارش نمايد.

2.      وظايف سيم بکسل انداز در هنگام بستن و سيم بکسل اندازي بارها:

ü       سيم بکسل انداز فقط پس از دريافت دستور مي تواند شروع به کار نمايد و در مواردي که دستور روشن و صريح نباشد، بايد از شخصي که مسئول ايمني جابجايي بارها با جراثقال است اطلاعات لازم را کسب نمايد.

ü       سيم بکسل انداز در هنگام بستن بار بايد مقررات زير را اجرا نمايد:

ü       وزن باري را که با جراثقال جابجا مي شود از روي علائم و نوشته هاي آن کنترل نمايد و اگر امکان تعيين وزن بار را نداشته باشد بايد از مسئول ايمني جابجايي بار با جراثقال سئوال نمايد.

ü       در موقع بستن بار، سيم بکسل ها بايد روي قسمت اصلي بار قرار گرفته، تاب و گره خوردگي نداشته باشند و بمنظور جلوگيري از صدمه ديدن بار و سيم بکسل لازم است بين بار و سيم بکسل چوب هاي مخصوص را طوري قرار دهند که بهنگام جابجايي، قطعات چوب نيافتاده و بار تغيير وضعيت ندهد.

ü       در مورد بارهايي که داراي حلقه هاي مخصوصي جهت جابجايي مي باشند بايد از حلقه ها استفاده شود.

ü       هنگام آويزان نمودن بار برروي قلاب دوطرفه، سيم بکسل ها بايد بنحوي قرار گيرند که سنگيني بار بطور يکنواخت روي قلاب تقسيم شود.

ü       سيم بکسل هاي فرعي را که جهت هدايت بار در نظر گرفته شده و در موقع حمل بار مورد استفاده قرار نمي گيرند، لازمست بنحوي جمع آوري و کوتاه نمود که در موقع حمل بار با وسايلي که در مسير است برخورد نکنند.

ü       در موقع حمل بار توسط دو جراثقال، لازمست تمام عمليات زير نظر مسئول ايمني جابجايي بار بوسيله جراثقال  انجام شود.

ü       براي بکسل انداز بايد اطمينان حاصل شود که بار درگيري ندارد و با کف چسبندگي پيدا نکرده است.

3.      هنگام بستن و سيم بکسل اندازي موارد زير مجاز نيست:

ü       جابجايي باري که وزن آن نامشخص يا بيش از ظرفيت مجاز جراثقال است.

ü       استفاده از وسايل باربندي و ظروف مخصوص حمل بار که معيوب يا آزمايش نشده باشند.

ü       متصل کردن سيم بکسل هاي معيوب به يکديگر

ü       آويزان نمودن بار روي يک شاخه قلاب دوطرفه

ü       بستن و سيم بکسل اندازي بارها روي قلاب جراثقال در فاصله اي کمتر از ٣٠ متر از سيم هاي هوايي انتقال برق.

ü       بالا بردن اشخاص با گريفر.

4.      وظايف سيم بکسل انداز در هنگام بالا بردن و جابجا کردن بار

ü       سيم بکسل انداز بايد شخصا" علائم لازم را به راننده جراثقال يا شخصي که مسئول مبادله علامت است بدهد.

ü       سيم بکسل انداز قبل از علامت دادن در مورد بالا بردن بار بايد موارد زير را رعايت کند:

·         اطمينان حاصل کند که بار محکم بسته شده است

·         کنترل کند که روي بار و يا داخل لوله ها، قطعات اضافي که هنگام بالا بردن ممکن است سقوط نمايد وجود نداشته باشد.

·         اطمينان حاصل کند که در هنگام بلند کردن، بار به جايي گير نکند.

·         مواظبت نمايد افراد در کنار بار، ميان بار و ديوار و يا تجهيزات قرار نگرفته باشند.

·         قبل از بلند کردن بار بوسيله جراثقال دکل دار بايد از عدم وجود افراد در کنار جراثقال، روي سکوي گردان بالابر و در محوطه فرود بار و دکل، اطمينان حاصل نمايد و خود از ميدان کار دکل دور شود.

·         سيم بکسل انداز بايد خرابي وسايل و جراثقال را بلافاصله به اطلاع راننده جراثقال برساند و کار را متوقف کند.

5.      هنگام بالا بردن و جابجا کردن بار، سيم بکسل انداز بايد موارد زير را کنترل کند:

ü       چنانچه وزن باري که بالا برده مي شود نزديک به ظرفيت مجاز جراثقال باشد، دستور بالا بردن بار را تا ارتفاع ٢٠٠ ميليمتري داده و درستي و يکنواختي سيم بکسل ها و پايداري جراثقال و عمل ترمزها را کنترل نمايد و در صورت ضرورت براي اصلاح کردن وضعيت سيم بکسل ها، بار را مجددا" پايين آورد.

ü       هنگام بيرون آوردن بار از پيچ هاي فونداسيون مراقبت نمايد که بالابردن بار با حد اقل سرعت و درگيري تا بيرون آوردن کامل آن از پيچ ها انجام گيرد.

ü       قبل از جابجا کردن بار بطور افقي اطمينان حاصل کند که بار در ارتفاع حداقل نيم متر بالاتر از اشيايي که در مسير هستند قرار گرفته است.

ü       هنگام جابجا کردن بار، سيم بکسل انداز بايد همراه آن باشد، اگر همراه بودن وي با بار امکانپذير نيست، در آنصورت راننده جراثقال بايد در جابجا کردن بار مراقبت لازم را به عمل آورد و چنانچه بار در ديد راننده جراثقال نيست، سيم بکسل انداز دومي جهت علامت دهي تعيين شود.

ü       جهت جلوگيري از چرخيدن خودبخودي بارهاي طويل و بزرگ، بايد از طناب هاي مهاري مخصوص استفاده نمود.

ü       سيم بکسل انداز بايد چيدن بارها را بطور يکنواخت و بدون تخلف از قوانين مقرره انجام دهد. چيدن بارها در واگن ها، سکوها و همچنين پايين آوردن آنها نبايد طوري انجام گيرد که تعادل اين وسايل بهم بخورد. ضمنا" وسايل نقليه نيز بنوبه خود بمنظور جلوگيري از جابجا شدن بايد مهار شوند.

ü       جابجايي محصولات سيال و ريزدانه بايد در ظروف مخصوص صورت گيرد.

ü       هنگام کار جراثقال هاي دکل دار در نزديکي خطوط انتقال برق، سيم بکسل انداز بايد اطمينان کامل حاصل نمايد که دکل جراثقال يا سيم بکسل ها در منطقه خطر خطوط انتقال برق قرار نمي گيرد.

6.      هنگام بالابردن و جابجا کردن بار اجرايي موارد زير براي سيم بکسل انداز ممنوع است:

ü       قرار گرفتن اشخاص روي بار به هنگام بالا بردن و جابجا کردن آن.

ü       قرار گرفتن زير باري که بالا برده شده است.

ü       کشيدن بار به هنگام بالا بردن، جابجا کردن و پايين آوردن با کمک دست.

ü       اجازه دادن به افراد جهت توقف در واگن راه آهن در هنگام بارگيري و يا تخليه توسط جراثقال هاي مغناطيسي.

ü       قرار گرفتن بين قسمت هاي ثابت و گردان جراثقال هاي دکل دار.

7.      وظايف سيم بکسل انداز هنگام پايين آوردن بار:

ü       قبل از پايين آوردن بار سيم بکسل انداز موظف است:

ü       محل قرار گرفتن بار را بررسي نموده و اطمينان حاصل نمايد که امکان اصابت، واژگون شدن و لغزيدن بار وجود ندارد.

ü       قطعاتي از تخته و چوب را زير بار قرار دهد تا سيم بکسل ها به آساني از زير بار خارج شوند.

ü       باز کردن سيم بکسل ها از زير بار يا قلاب را پس از اطمينان کامل از استقرار باز انجام دهد.

ü       قرار دادن بار روي لوله، کابل و يا ساير محل هايي که براي چيدن بار در نظر گرفته نشده است، ممنوع مي باشد.