به نام خدا

عنوان طرح :

ارزیابی ایستگاههای کاردفتری ازجنبه مخاطرات اسکلتی عضلانی اندام فوقانی

به روش RULA و بیان ارتباط آنها با علائم ناخوشی درکارکنان مربوطه

در یکی از ادارات استان هرمزگان در سال 1385

مجری :

نیلوفر احمدی – کارشناس بهداشت حرفه ای

هدف :

کشف ریسک فاکتورهای عوارض اسکلتی – عضلانی در مشاغل دفتری وارتباط آنها با علائم و دردهای اسکلتی – عضلانی یافته شده طی معاینات ادواری

مقدمه :

تحقیقات مختلفی که تا کنون در خصوص وضعیت سلامتی کارکنان مشاغل دفتری در دنیا صورت گرفته نشان داده که کار طولانی مدت بویژه در کنار کار با کامپیوتر اختلالاتی در وضع سلامتی انسان ایجاد میکند که عمده ترین آنها به شرح زیر میباشند :

1- انواع دردهای عضلانی 4- گردن درد 7- استرس روحی

2- انواع دردهای مفصلی 5- سردرد 8- سندرم تونل کارپال ( درتایپیست ها )

3- کمردرد 6- مشکلات بینایی

همچنین در تحقیقات بعمل آمده از مشاغل نشسته ( اداری ) توسط یک مرکز تحقیقاتی در ایران از 2000 مورد بیماری در طول یکسال 1/11 درصد شکایتهای فیزیکی ناشی از کار به شرح زیر بوده :

1- گرفتگی و دردهای عضلانی 5/41

2- سردرد و درد ناحیه گردن 19 درصد

3- درد ساق پا 18 درصد

4- کمردرد 15 درصد

5- درد در نواحی مختلف دست 5 درصد

خلاصه روش کار :

1- استفاده از روش RULA جهت ارزیابی خطر بروز آسیبهای اسکلتی – عضلانی در اندامهای فوقانی در کارهای دفتری

2- استفاده ازنتایج معاینات ادواری و همچنین ارزیابی شکایات احتمالی افراد از وضع سلامتی و یافته های پزشکی مرتبط با کارثبت شده در پرونده معاینات ادواری در کارکنان مورد نظر

3- بیان ارتباط بین علائم ناخوشی و شکایت از وضع سلامتی و یافته های پزشکی درخصوص هر نفر و ریسک فاکتورهای موجود در همان ایستگاه کاری بصورت جداگانه

4- شماره گذاری و اولویت بندی ایستگاهها به منظور اصلاح شرایط با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی به روش RULA

5- شماره گذاری و اولویت بندی ایستگاهها به منظور اصلاح شرایط با توجه به نتایج حاصل معاینات ادواری و شکایات افراد از وضع سلامتی

6- ارائه پیشنهاد در جهت اصلاح شرایط کار با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی و معاینات پزشکی و شکایات افراد از وضع سلامتی

7- کلیه محاسبات آماری با استفاده از نرم افزار EXCEL – 20003 انجام شده است.

این نکته نیز مد نظر است که بخش مهمی از بهبود شرایط کار مربوط به آموزش کاربردی و مداوم اصول درست نشستن به کارکنان و انجام آن توسط ایشان میباشد .

خلاصه مراحل انجام کار:

1- ارزیابی کلیه ایستگاههای کاری کارکنان شاغل در امور دفتری به روش RULA و دسته بندی افراد در دو گروه کاربران کامپیوتر و کارکنان دفتری

2- بررسی کلیه نتایج ثبت شده در فرم های معاینات ادواری از جنبه علایم ناخوشی ، شکایت از وضع سلامتی و یافته های پزشکی مرتبط با کار

3- مقایسه نتایج حاصل از بررسی فرم معاینات و شکایات هر فرد از وضع سلامتی با ریسک فاکتورهای ایستگاه کاری مربوط به همان فرد بطور جداگانه

4- اولویت بندی بهبود شرایط هر ایستگاه با استفاده از نتایج حاصل از ارزیابی به روش RULA

5- بیان ارتباط بین تعداد مخاطرات کشف شده به روش RULA و تعداد علائم بیماری مرتبط در دو گروه شغلی کاربران کامپوتر و کارکنان دفتری با استفاده از ضریب همبستگی

6- ارائه پیشنهاد جهت بهینه سازی هر ایستگاه با توجه به یافته ها

آزمون فرضیه و تعیین ضریب همبستگی :

درآمار توصیفی برای نشان دادن میزان وابستگی و ارتباط بین دو متغیر که با هم رابطه خطی دارند ازضریب همبستگی ( correlation coefficient ) استفاده میشود . این ضریب درجه وابستگی بین دو متغیر را اندازه گیری میکند.

ضریب همبستگی( که با ρ نمایش داده میشود )عددی است بین 1- و 1 و مفهوم آن در سه حالت زیر تعریف میشود:

0=ρ یعنی دو متغیر با هم وابستگی و ارتباطی ندارند

ρ =1 همبستگی مثبت کامل :یعنی دو متغیر به شدت به هم وابسته اند و این همبستگی بصورت مستقیم است یعنی با افزایش متغیر اول متغیر دوم هم افزایش میابد

ρ= -1همبستگی منفی کامل :یعنی دو متغیر به شدت به هم وابسته اند ولی این همبستگی حالت عکس دارد یعنی با افزایش متغیر اول متغیر دوم کاهش میابد .

برای توصیف ضریب همبستگی بین دو متغیر بایستی وجود یک رابطه خطی بین دو متغیر اثبات گردد که با استفاده از آزمون فرضیه برای ضریب همبستگی انجام میشود. بین دو متغیر تعداد مخاطرات اسکلتی عضلانی اندام فوقانی و تعداد علائم و یا شکایات بیماریهای مرتبط در هر ایستگاه کاری بایستی اولا ارتباط خطی وجود داشته باشد که با استفاده از آزمون فرضیه آنرا ثابت کرده سپس نوع و شدت این ارتباط را با استفاده از ضریب همبستگی تفسیر میکنیم.

نتایج حاصل از این بررسی ها در جدول نتایج درج شده است.

خطا و علل آن:

پس از اینکه با استفاده از آزمون فرضیه نوع ارتباط بین تعداد ریسک فاکتورهای کشف شده به روش RULA در هرایستگاه با تعداد علائم و شکایات ناخوشی مرتبط با بیماریهای اسکلتی عضلانی اندام فوقانی را مشخص شد .نتایجی از آن انتظارمیرود که عبارتند از :

1- هرچه تعداد ریسک فاکتورهای هر ایستگاه بالاتر باشد ، فرد شاغل در آن ایستگاه دارای علائم ناخوشی و شکایات بیشتری از وضع سلامتی خود در رابطه با کار باشد که همان نتیجه مورد انتظار است .

2- هرچه تعداد ریسک فاکتورهای هر ایستگاه پائین تر باشد ، فرد شاغل در آن ایستگاه دارای علائم ناخوشی و شکایات بیشتری از وضع سلامتی خود در رابطه با کار باشد . که ممکن است خطاهای اتفاق افتاده باشد . در این صورت با بررسی این موارد میتوان علل خطا را جستجو نمود. ازجمله اینکه آیا فرد در هنگام معاینات تمارض کرده ؟ آیا معاینات با دقت انجام و ثبت نشده؟  آیا شکایات افراد از وضع سلامتی به نحو صحیح عنوان و ثبت نشده ؟ آیا.....؟

اطلاعات بدست آمده :

ا- اطلاعات عمومی:

مجموعا 43 نفر کارمند شامل 32 نفر زن و 11 نفر مرد مورد ارزیابی قرارگرفتند. میانگین سنی آنان 30 سال بود.

از این تعداد 19 نفر کاربر کامپیوتر و 24 نفر کارمند دفتری بودند .

گروه سنی 30 تا 34 سال با 20نفر فراوانترین گروه سنی در بین کارمندان فوق بود.

گروههای سنی

فراوانی مطلق

تعدادزنان

تعدادمردان

29-25

17

13

4

34-30

20

16

4

39-35

5

3

2

44-40

1

0

1

فراوانی کل

43

32

11

2- اطلاعات اختصاصی:

علائم : نشانه های استقرار بیماری مرتبط با شغل که توسط پزشک در هنگام معاینات دوره ای کشف و در پرونده پزشکی شاغل ثبت شده است.

شکایات : ناراحتی ها و مشکلاتی که شاغل در زمان معاینه دوره ای به پزشک اعلام نموده و در پرونده پزشکی وی ثبت شده است که بدلیل عدم اثبات همه شکایات نمیتوان از آن بعنوان شاخص قابل اعتمادی استفاده نمود .

علائم و شکایاتی که با مشکلات اسکلتی – عضلانی بخصوص در اندام فوقانی ارتباط دارند در 5 گروه به شرح زیر دسته بندی شد : گرفتگی و دردهای عضلانی – سردرد و درد در گردن – درد ساق پا – کمردرد- در در دست .

درگروه زنان شاغل 26 مورد و در گروه مردان 11 مورد از علائم فوق دیده شد( مجموعا 36 مورد علائم مرتبط با عوازض اسکلتی عضلانی ثبت شد)

علائم ثبت شده

فراوانی مطلق

تعداد زنان

تعداد مردان

گرفتگی و دردهای عضلانی

18

14

4

سردرد و درد در گردن

8

5

3

درد ساق پا

2

2

0

کمردرد

6

3

3

درد در دست

2

2

0

فراوانی کل

36

26

10

نتیجه گیری :

1- ارتباط شغل – سن – جنس و علائم بیماری :

در گروه کاربران کامپوتر 28 مورد و در گروه کارکنان دفتری تنها 8 مورد از علائم ثبت شده . که نسبت ها به ترتیب 5/1 و 3/0 میباشد. در واقع تعداد علائم کشف شده در گروه کاربران کامپیوتر از فراوانی بیشتری نسبت به گروه کارکنان دفتری برخوردار است.

گروههای سنی

درصد فراوانی علائم

درصد زن

درصد مرد

درصدکاربر کامپیوتر

درصدکارمند دفتری

29-25

36

31

6

25

11

34-30

47

33

14

42

6

39-35

14

8

6

11

3

44-40

3

0

3

0

3

فراوانی کل

100

72

29

78

23

جمع امتیاز نهائی ایستگاههای کاری کاربران کامپیوتر از جنبه ریسک فاکتورهای بیماریهای اسکلتی عضلانی در اندام فوقانی 64 و در کارمندان دفتری 24 میباشد با در نظر گرفتن تعداد کاربران کامپیوتر و کارمندان دفتری میانگین امتیاز نهائی ارزیابی پوسچر به روش RULA برای کاربران کامپیوتر 4/3 و برای کارمندان دفتری 3/2 میباشد که نشاندهنده بالاتر بودن ریسک در ایستگاههای کار کامپیوتری نسبت به فعالیتهای دفتری است.

2- بیان ارتباط و همبستگی بین متغیرهای ارزیابی شده از جنبه آماری :

در هردوگروه شغلی میزان همبستگی تعداد علائم مرتبط با عوارض اسکلتی عضلانی که توسط پزشک کشف و ثبت شده با امتیاز نهائی RULA در حد متوسط ( 5/0 ) بدست آمد . همچنین میزان همبستگی تعداد علائم فوق در دو گروه زنان و مردان نیز با امتیاز نهائی RULA در هرگروه نیز در حد متوسط ( 5/0 ) محاسبه شد.

متوسط امتیاز RULA برای ایستگاههای کاری کامپیوتر 3 و برای پستهای کار دفتری 2 محاسبه شده یعنی بهبود و اصلاح پست های کار با کامپیوتر بر کار دفتری ارجحیت دارد

پیشنهادات برای بهبود پستهای کار با کامپیوتر:

با بررسی علائم ثبت شده در پرونده معاینات کاربران کامپیوتر فراوانترین علامت ثبت شده بعد از اختلالات بینائی دردهای عضلانی بخصوص در ناحیه ستون مهره ها میباشد که با آموزش نکات زیر و پی گیری بمدت 6 ماه 70 درصد افراد بهبود نسبتا قابل توجهی حاصل نمودند:

نحوه تنظیم صندلی قبل از نشستن - نحوه تنظیم صفحه کلید و صفحه نمایش – نحوه صحیح نشستن روی صندلی - انجام حرکات نرمشی قبل و حین انجام کار – پرهیز از نشستن طولانی و عادت به ابنکه هرنیم ساعت یکبار بلند شده و یک تا دو دقیقه در اتاق قدم بزنند – نظم و نظافت میز و فضای کار – در دسترس قراردادن وسایل پرمصرف بمنظور پرهیز از پوسچرهای نادرست – آموزش نحوه صحیح برداشتن بار – آموزش پرهیز از انجام پوسچرهای نادرست نظیر خم شدن و چرخیدن در حین کار.

منابع علمی :

1. کتاب مهندسی عوامل انسانی در صنعت و تولید ، نوشته : مارتین هلاندر ، ترجمه : علیرضا چوبینه ، انتشارات : راهبرد

2. مجله صنعت و ایمنی شماره 86 خرداد و تیر 1381 مقاله ایمنی کار در کاربران کامپیوتر و ماشین نویسان ، نوشته : دکتر سید سعید مدرس

3. شیوه های ارزیابی پوسچر در ارگونومی شغلی – دکتر علیرضا چوبینه - 1383

4. مبانی بهداشت حرفه ای کار با کامپیوتر ، تالیف دکتر افشین نیاکان، انتشارات : هیرمند

5. ارگونومی در عمل ، نوشته : محمد امین موعودی ، علیرضا چوبینه ، انتشارات : کتاب ماد وابسته به نشر مرکز

6. انسان ،آنتروپومتری ، ارگونومی و طراحی ، نوشته : استفن فیزنت ، ترجمه : علیرضا چوبینه ، محمد امین موعودی ، انتشارات : کتاب ماد وابسته به نشر مرکز

7. نسخه الکترونیکی کتاب بیماریهای اسکلتی عضلانی اندام فوقانی ، نوشته : دکتراشرف السادات بطحایی، دکترکامران خلیلی، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

8. www.osha.org

9. www.niosh.org

10. www.medicalmultimediagroup.com

11. www.ergonetz.com