بررسی میزان تنیدگی شغلی پرستاران شاغل در شهر تهران، بهار 1383

 

ابوالفضل رحیمی* ربابه معماریان** محمد آخوند***

 

 

(ارائه شده در اولین همایش دانشجویی بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی ایران دی ماه 1383)

 

چکیده

 

پرستار بعنوان عضو اصلی تیم مراقبتی درمانی نقش مهمی در بهبود و ارتقا، سلامت جامعه ایفا می‌نماید. تنیدگی یا استرس جزء شناخته شده و لاینفک در پرستاری مدرن است و موجب مشکلات عدیده‌ای هم برای پرستار و هم بیمار می‌گردد.

 

 

روش کار: این پژوهش یک بررسی توصیفی تحلیلی است که با هدف تعیین میزان تنیدگی شغلی پرستاران و تعیین عوامل موثر بر تنیدگی از دیدگاه پرستاران در شهر تهران در سال 1383 صورت پذیرفت. واحدهای مورد پژوهش 111 نفر از پرستاران شاغل در بخشهای مختلف یک بیمارستان آموزشی (دولتی) و غیرآموزشی (خصوصی) وابسته به دانشگاه تهران بودند که از طریق روش نمونه‌گیری آسان یا دردسترس با تمایل خود پرستاران در پژوهش شرکت داده شدند. جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه‌ای مشتمل بر دو بخش استفاده گردید. بخش اول مربوط به خصوصیات فردی و حرفه‌ای، و بخش دوم جهت سنجش میزان تنیدگی شغلی که در پنج بخش استرس‌های مدیریتی، اقتصادی و رفاهی، روانی- اجتماعی، جسمی و محیطی و یک سئوال باز تنطیم شده بود، که به هر گزینه امتیاز 0 تا 4 تعلق می‌گرفت. در تجزیه و تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی و آزمون آماری کای دو استفاده شد.

 

یافته‌ها: این بررسی نشان داد که از کل نمونه های مورد مطالعه 1/44 درصد دارای تنیدگی بالا، 1/54 درصد متوسط و 8/1 درصد دارای تنیدگی کم می‌باشند. بین میزان تنیدگی شغلی و نوع بیمارستان از لحاظ آماری رابطه معنی داری وجود داشته بطوریکه میزان تنیدگی در نوع آموزشی نسبت به غیر آموزشی بیشتر بود. همچنین بین سابقه کار و میزان‌ تنیدگی رابطه معنی‌داری وجود داشت.

 

نتیجه‌گیری: با توجه به اینکه درصد بالایی از پرستاران دارای تنیدگی متوسط هستند، لذا راهکارهای مقابله و پیشگیری از تنیدگی شغلی برای پرستاران از جمله حمایتهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حرفه‌ای پیشنهاد می‌شود.

 

واژه های‌کلیدی: تنیدگی‌شغلی،پرستاران،سلامت،عوامل تنش‌زا

مقدمه:

 

از مشخصات یک سازمان سالم آنست که سلامت جسمی و روانی کارکنان به همان اندازه مورد توجه و علاقه مدیریت سازمان قرار گیرد که تولید و بهره وری مورد تاکید قرار گرفته است)1(. از سویی بهداشت روانی پرسنل عامل تعیین کننده‌ای در افزایش بهره وری از نیروی کار و ارائه خدمات بهتر و موثرتر توسط هر سازمان است)2(. امروزه نیروی انسانی بعنوان ارزشمندترین سرمایه سازمان، با مسائل و مشکلات عدیده ای روبروست و کارشناسان مدیریت و روانشناسان سازمانی توجه خود را به عواملی که در افزایش یا کاهش کارآیی انسان تاثیر می‌گذارد، معطوف داشته و تلاش می‌کنند با شناسایی این عوامل و بکارگیری تمهیدات لازم بر تاثیر عوامل مثبت افزوده و از نقش عوامل منفی بکاهند. یکی از این عوامل تنیدگی‌شغلی[1] است که آثار نامطلوبی بر جسم و روح نیروی انسانی داشته و از کارآیی آنان می‌کاهد)3(.

 

در روانشناسی، تنیدگی به معنی تحت فشار قرار گرفتن تعریف شده است. هانس سلیه[2] ، تنیدگی(استرس) را پاسخ غیراختصاصی بدن در برابر هر گونه درخواست تلقی نموده و هدف پاسخ های غیراختصاصی را ایجاد تعادل و سازگاری فیزیولوژیک می‌داند)4(.

 

در بررسی‌های صورت گرفته در زمینه تنیدگی شغلی در طی 30 سال گذشته، پرستاری نیز به علت کافی نبودن تعداد پرستاران و در نتیجه فشار بالای کار به خودی خود به منزله نخستین منبع تنیدگی محسوب می‌شود)5(. تنیدگی جزیی شناخته شده از پرستاری مدرن است که به‌مقدار کم مفید می‌باشد)6( اما در درازمدت بیماری‌های مزمن مانند فشار خون، بیماری قلبی، آسم و... را بر جای می‌گذارد)7( همچنین، استرس‌‌‌های شغلی بر سلامتی افراد تاثیر داشته، کیفیت زندگی را کاهش می‌دهد و احتمال وقوع مصدومیت‌های ناشی از کار را افزایش می‌دهد)8( محیط‌های شغلی همچون اتاق عمل، بخش‌های سوختگی، روانپزشکی و ... می توانند تاثیرات قابل‌توجهی بر وضعیت بهداشت روانی کارکنان داشته باشند)9(. ویلکینسون[3] به نقل از مقامات آموزش بهداشت می‌نویسد: مشاغلی چون پرستاری، پلیس، مددکاری اجتماعی و معلمی بعنوان چهار حرفه با تنش بالا تشخیص داده شده‌اند)10(.

 

Zautchke و همکارانش(1996) در تحقیقی که بر روی پرستاران شاغل در بخش اورژانس انجام دادند، میزان تنیدگی‌شغلی در پرستاران شاغل را در حد بالا گزارش نمودند)11(. منصوریان(1375) میزان تنیدگی‌شغلی پرستاران شاغل در بخشهای مراقبت ویژه بیمارستانهای شهر تهران را در حد متوسط بیان کرده‌است)12(. Hinds و همکاران نیز در بررسی که بر روی پرستاران بخش انکولوژی کودکان انجام دادهاست، میزان تنیدگی‌شغلی موجود در نمونه‌های مورد پژوهش را در حد متوسط بیان کرد)13(.

 

طبق تحقیق Hicks وHuscorf (1375) در انگلستان که بر روی دو گروه 50 نفری از پرستاران شاغل در بخش‌های عمومی و بخش روانی صورت گرفت، نشان‌داد که پرستاران شاغل در بخشهای عمومی نسبت به بخش روانی استرس و تنیدگی بیشتری را تجربه می‌کنند)14(.

 

گزارشاتی موجود است که تنیدگی‌شغلی می تواند منجر به فرسودگی‌شغلی[4]در پرستاران گردد که بر اثر آن قوای فیزیکی و هیجانی فرد تحلیل رفته و موجب بروز نگرش‌ها و پاسخ‌های منفی فرد نسبت به خود و سایرین گردد)15( همچنین با خشنودی شغلی ارتباط منفی و معنی‌داری داشته بطوریکه با افزایش تنیدگی، سطح رضایتمندی و متعاقب آن بهداشت روانی پرسنل کاهش می‌یابد)16،17(.

 

طبق یک برآورد تقریبی، مشکلات ناشی از کار برای اقتصاد ایالات متحده سالانه 75 تا 90 میلیارد دلار)18( و بر اساس گزارش دیسنزو و دیوید[5] 1998 در انگلستان سالانه تقریب 5 میلیارد پوند از این رهگذر خسارت وارد می‌شود)19(.

 

در زمینه اهمیت بررسی عوامل تنش‌زا در حیطه های مختلف پرستاری با سویل[6] 1992 می‌نویسد: نیاز است که عوامل تنیدگی‌آور ویژه هر حیطه از اعمال پرستاری بررسی شود، تا بتوان روشهای مناسب سازگاری با آن را تعیین و تقویت نمود)20(.

 

با توجه به اینکه شدت تنیدگی از عوامل تعیین کننده در کاهش کمی و کیفی راندمانکاری بوده و نیز با کاهش عملکرد شغلی، مشکلات جسمی و روانی فراوانی در بین پرستاران می‌شود)21(، تحقیق حاضر می‌کوشد با بررسی میزان تنیدگی‌شغلی پرستاران شاغل در بیمارستان‌های دولتی و خصوصی و عوامل موثر بر تنیدگی‌شغلی از دیدگاه خود پرستاران، نقشی در بهبود اطلاعات زمینه ای در رابطه با مشکلات کاری موجود برای پرستاران داشته باشد تا مدیران، مسئولان و برنامه‌ریزان بهداشتی درمانی کشور با استفاده از این داده ها از عواقب سوء تنیدگی شغلی پیشگیری و نهایتا"از افزایش هزینه‌های مربوط به عدم توجه به آن(هزینه‌های درمانی کارکنان، غیبت از کار، کاهش کیفیت خدمات بهداشتی درمانی)22() پیشگیری شود.

ادامه دارد....

 

 

* دانشجوی کارشناسی ارشد آموزش پرستاری، دانشگاه تربیت مدرس.

** استادیار گروه پرستاری، دانشکده پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس.

*** دانشجوی کارشناسی ارشد آمار زیستی، دانشگاه تربیت مدرس.