برای دانشجویان جدیدالورود :

معرفی رشته مهندسی بهداشت حرفه ای


دیباچه:
در دنیای امروز انسان‌ها مجبورند در تلاش معاش؛ با مشکلات گوناگون دست و پنجه نرم کرده و خطرات فراوانی را که خود ناشی از پیشرفت علم و تکنولوژی است، به جان بخرند. این خطرات، تعداد عوامل تهدید کننده سلامتی را افزایش داده است و در نتیجه بر تعداد بیمار‌های شغلی و مخاطرات حرفه‌ای نیز روز به روز افزوده می‌شود. برای مثال کارگری که در واحد صنعتی با جیوه یا سرب سر و کار دارد، ممکن است دچار مسمومیت حاد شده یا به یک بیماری مزمن دچار گردد.کارکنان مشاغل اداری نیز گاه به علت بی‌حرکتی، کار کردن در نور ضعیف، مکان‌های غیر بهداشتی و مرطوب یا به علت تماس با دستگاه‌های الکترونیکی ممکن است سلامت خود را به خطر اندازند. حتی گاهی اوقات شرایط محیط کار به اندازه‌ای سخت و ناگوار است که اگر دانش بشری کمک نکرده و مشکلات را همواره نسازد، زندگی در آن شرایط غیر ممکن می‌گردد. تا جایی که در عصر حاضر حوادث پس از بیماری‌های قلب و عروق و سرطان سومین علت اصلی مرگ و میر در کشورهای صنعتی است.از سوی دیگر، حوادث ناشی از کار، هزینه‌های بسیاری را بر دوش اقتصاد ملی هر کشور می‌گذارد به همین دلیل حفظ سلامت کارگران که عظیم‌ترین قشر هر جامعه‌ای را تشکیل می‌دهند گذشته از جنبه انسانی آن، هم از نظر مصالح اجتماعی و اقتصادی و هم از نظر تأمین سلامت و فراهم ساختن آسایش و رفاه کارگران و تطبیق وضع کار با مقتضیات جسمی و روانی آنان،‌ یک وظیفه انسانی، یک احتیاج و یک شرط امکان انجام کار و فعالیت ثمر بخش است. کاری مهم و حیاتی که در هر کشوری بر عهده متخصصان بهداشت کار می‌باشد.

به عبارت دیگر دانش‌ بهداشت‌ حرفه‌ای‌ تلاش‌ می‌کند تا با حذف‌ کردن‌ عوامل‌ خطرزای فیزیکی، شیمیایی، روانی و بیولوژیکی یا کاهش‌ تأثیرات‌ این‌ عوامل‌ از آسیب‌رسی‌ به‌ کارکنان‌ جلوگیری‌ نماید. برای‌ رسیدن‌ به‌ این‌ هدف‌ علم‌ بهداشت‌ دارای‌ سه‌ مرحله‌ مهم‌ و اساسی‌ است‌ که‌ این‌ مراحل‌ عبارتند از:

شناسایی‌، ارزیابی‌ و کنترل‌ عوامل‌ خطرزا؛ یعنی‌ متخصص‌ بهداشت‌ حرفه‌ای‌ در مرحله‌ اول‌ خطر را شناسایی‌ کرده‌ و پس‌ از شناسایی‌ کامل‌، مقدار خطر را سنجش‌ می‌کند و در مرحله‌ آخر به‌ کنترل‌ عوامل‌ خطرزا می‌پردازد. گفتنی‌ است‌ که‌ مرحله‌ شناسایی‌ و ارزیابی خطر در مقطع‌ کارشناسی ‌، ‌ و کنترل‌ در مقاطع‌ کارشناسی‌ ارشد و دکتری  بهداشت‌ حرفه‌ای‌ آموزش‌ داده‌ می‌شود.برای‌ مثال‌ یک‌ کارشناس‌ بهداشت‌ حرفه‌ای‌ در کارخانه‌ ریسندگی‌ و بافندگی‌ باید کانون‌های‌ خطر اعم‌ از منابع‌ ایجاد صدای‌ بیش‌ از حد مجاز، نوع‌ مواد شیمیایی‌ خطرناک‌ مورد استفاده‌، نحوه‌ نگهداری‌ مواد خطرناک‌ و طریقه‌ مصرف‌ آنها را شناسایی‌ کند. سپس‌ باید تراکم‌ مقدار آلودگی‌ را در یک‌ متر مکعب‌ هوا تعیین‌ نماید و مشخص‌ کند که‌ مقدار آلودگی‌ بالاتر یا پائین‌تر از حد استاندارد است‌ که‌ در این‌ مرحله‌ کارشناس‌ با استفاده‌ از روش‌های‌ آنالیز پیچیده‌ و وسیعی‌ مانند آنالیز رنگ‌سنجی‌، آنالیز دستگاهی‌، گاز کروماتوگرافی‌، اکسپکتوفتومتری‌ و روش‌های‌ دیگر ماده‌ شیمیایی‌ مورد نظر را سنجش‌ و مقدار آن‌ را تعیین‌ می‌کند. کارشناس‌ ارشد بهداشت‌ حرفه‌ای‌ نیز پس‌ از این‌ که‌ عوامل‌ خطرزا شناسایی‌ و ارزیابی‌ شد باید روش‌ یا روش‌هایی‌ را پیشنهاد کند که‌ عوامل‌ زیان‌آور حذف‌ گردد یا کاهش‌ یابد و به‌ اندازه‌ استاندارد برسد. فارغ‌التحصیل‌ دکترا نیز به‌ بررسی و اجرای روشهای پیشرفته کنترلی ،تدریس‌ و تحقیق‌ در زمینه‌ بهداشت‌ حرفه‌ای‌ می‌پردازد.

 

هدف بهداشت حرفه ای :

 

ارتقاء و تامین عالی ترین درجه ممکن وضع جسمی – روانی و اجتماعی کارکنان همه مشاغل WHO و ILOطبق تعریف جلوگیری از بیماریها و حوادث شغلی انتخاب کارگر ویا کارمند برای محیط وشغلی که از لحاظ جسمی و روانی قدرت انجام انرا دارد ویا بطور اختصار تطبیق کار با انسان ودر صورت عدم امکان این امر تطبیق انسان با کار.

هدف از ارائه خدمات بهداشت حرفه ای به حداقل رساندن بیماری های ناشی از کار و حد اکثر نمودن سلامت عمومی نیروی کار می باشد

 

تاریخچه بهداشت حرفه ای در ایران :

  شروع فعالیتهای رسمی در زمینه ایمنی و بهداشت کار در ایران به سال 1325 همزمان با تشکیل وزارت کار و امور اجتماعی و تدوین قانون کار بر می گردد. در سال 1337 قانون مزبور با اصطلاحات و تغییراتی بصورت قانون به تصویب رسید که در این قانون وظایف مربوط به ایمنی و بهداشت کار بعهده اداره کل بازرسی کار محول گردیده بود .

این وضعیت تا قبل از سال 1362 ادامه داشت تا اینکه پس از تشکیل جلسات متعددی کارشناس و جلب نظر وزارت کار و امور اجتماعی و وزارت بهداری وقت و پیشمهاد و تصویب نامه مورخه 3/10/1362 هیئت دولت و به منظور جلوگیری از دوباره کاری و ارتقاء کیفیت ارائه خدمات برای حفظ و بالا بردن سلامت شاغلین ، مسائل بهداشتی محیط کار و کارگران به وزارت بهداری محول گردید و انجام این وظیفه ، ابتدا واحدی تحت عنوان واحد بهداشت حرفه ای در دفتر کل خدمات بهداشتی ویژه تاسیس و سپس به اداره کل بهداشت حرفه ای تغییر نام یافت . اداره کل بهداشت حرفه ای در آن زمان مسئولیت حفظ و ارتقاء سطح سلامت نیروهای شاغل کشور در حرف مختلف را عهده دار گردید تا اینکه با تصویب قانون کار جدید درتاریخ آبانماه سال 1369 و به استناد ماده 85 این قانون وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی عهده دار نظارت بر مسائل بهداشتی درمانی کارگران و محیط کار و وزارت کار و امور اجتماعی عهده دار نظارت بر ایمنی و حفاظت فنی کارگران گردید .


توانایی‌های‌ لازم‌ :

در رشته‌ مهندسی بهداشت‌ حرفه‌ای‌ اطلاعات زیادی در خصوص شناسایی و ارزیابی عوامل‌ زیان‌آور مختلفی‌ اعم‌ از شیمیایی‌، فیزیکی‌، بیولوژیکی‌ ، مکانیکی و روانی‌ وجود دارد. از همین‌ رو دانشجوی‌ این‌ رشته‌ باید در دروس‌ پایه‌ مثل‌ ریاضی‌، فیزیک‌، شیمی‌ وفیزیولوژی توانمند باشد؛ یعنی‌ برای‌ موفقیت‌ در بهداشت‌ حرفه‌ای‌ باید هم‌ در ریاضی‌ و فیزیک‌ ، کامپیوتر و هم‌ در علوم‌ تجربی‌  و زبان پایه‌ای‌ قوی‌ داشت‌. دانشجوی‌ مهندسی بهداشت‌ حرفه‌ای‌ باید دارای توانمندی های روحی از قبیل توانایی تعامل با دیگران ، کار تیمی ، ارائه کارهای آموزشی ، صبر و شکیبایی و تسلط بر زبانهای خارجی  نیز باشد. از عوامل موفقیت در این رشته میتوان به توانایی بالا در کار با کامپیوتر و اینترنت ، زبان خارجی ، مطالعه کتب اصلی و مرجع و توانایی انجام کارهای آزمایشگاهی و عملی را بیان نمود.

موقعیت‌ شغلی‌ در ایران‌ :

وزارتخانه‌های‌ کار، صنایع‌ و معادن‌، جهاد کشاورزی‌، نیرو، بهداشت‌، درمان‌ و آموزش‌ پزشکی‌ از مراکز اصلی‌ جذب‌ فارغ‌التحصیلان‌ این‌ رشته‌ هستند. همچنین‌ سازمان‌ها، شرکت‌ها و کارخانه‌های‌ بزرگی‌ مثل‌ شرکت‌ نفت‌، ذوب‌آهن‌، هواپیمایی‌ کشوری‌، ایران‌ خودرو و پلی‌اکریل‌ دارای‌ واحد بهداشت‌ حرفه‌ای‌ بسیار قوی‌ هستند که‌ در هریک‌ از این‌ واحدها چند کارشناس‌ ارشد، کارشناس‌ و کاردان‌ بهداشت‌ حرفه‌ای‌ فعالیت‌ می‌کنند. تا جایی‌ که‌ در حال‌ حاضر بیش‌ از 50 درصد از دانشجویان‌ کارشناسی‌ بهداشت‌ حرفه‌ای‌ نیز به‌ طور پاره‌وقت‌ در کارخانجات‌ و سازمان‌های‌ مختلف‌ به‌ عنوان‌ مشاوره‌ بهداشت حرفه ای‌ فعالیت‌ می‌نمایند. بطور کلی مانند هر رشته دیگری ، کارشناسان این رشته در صورت داشتن توانمندی و صلاحیت های لازمه توانایی انجام کارهای مختلفی از جمله تاسیس شرکتهای خصوصی ارائه دهنده خدمات ایمنی و بهداشت حرفه ای و یا درگیر شدن در پروژه های بزرگ بهداشت حرفه ای را دارا می باشند.


جدول آماری اشتغال و بیکاری 23 رشته اصلی دانشگاهی

 

 گروه تحصیلی  تعداد  شاغل بیکار   نرخ بیکاری
تربیت معلم و علوم تربیتی  330011  304688  25323  7.7
هنر  87802  64582  23220  26.4
علوم انسانی  582856  494038  88818  15.2
علوم رفتاری و اجتماعی  295421  235027  60394  20.4
روزنامه نگاری و اطلاع رسانی  36967  25766  11200  30.3
بازرگانی و علوم اداری  795693  634102  161590  20.3
حقوق  184650  137788 46862   25.4
علوم حیاتی  106283  77989  28294  26.6
علوم فیزیکی  177813  133328  44485  25
ریاضیات و آمار  124670  100936  23733  19
علوم کامپیوتر  11129  7740  3388  30.4
مهندسی و حرفه های مهندسی  894740  696949  198790  22.2
صنعت و فرآوری  39795  23223  16572  41.6
معماری و ساختمان سازی  354952  272995  81957  23.1
کشاورزی، جنگلداری و شیلات  153376  115335  38040  24.8
دامپزشکی  16763  13375  3388  20.2
بهداشت  297694  273851  23842  8
خدمات بهداشتی  19408  15574  3833  19.8
خدمات شخصی  51831  41487  10344  20
خدمات حمل و نقل  8068  7754  313  3.9
خدمات محیط زیست  6776  5458  1318  19.5
خدمات امنیتی  66483  60575  5908  8.9
 کل  4643618  3741999  901619  19.4

 


کافی است به میزان بیکاران رشته های بهداشت در مقایسه با بقیه رشته توجه کنید . این آمار همین امرور(91/7/4) در سایتهای خبری منتشر شده است .

لینک خبر

درس‌های‌ این‌ رشته‌ در طول‌ تحصیل :

دروس‌ اصلی‌ و تخصصی‌ :
فیزیک‌ عمومی‌، شیمی‌ تجزیه‌، پاتوبیولوژی‌،  شیمی‌ عمومی‌، فیزیولوژی‌ و تشریح‌، ریاضیات‌ پایه‌ و مقدمات‌ آمار، روانشناسی صنعتی ، شناسایی‌ عوامل‌ شیمیایی‌، ، ایمنی‌ در صنعت‌، اصول‌ تغذیه‌، آمار حیاتی‌ نظری‌، آمار حیاتی‌ عملی‌، شناسایی‌ عوامل‌ فیزیکی‌، مکانیک سیالات‌،مکانیک جامدات، تهویه صنعتی ، روشنایی در محیط کار ، سر و صدا در محیط کار ، مبارزه‌ با آلودگی‌های‌ هوای‌ محیط‌ کار، سم‌شناسی‌ صنعتی‌، آشنایی‌ با صنایع، بیماری‌های شغلی، حوادث‌ ناشی‌ از کار، مهندسی‌ عوامل انسانی‌، تنشهای حرارتی محیط کار ، پرتوها ، مکانیک گازها و آیروسلها ، ارزیابی و مدیریت ریسک ، مدیریت صنعتی ، سیستمهای یکپارچه مدیریت (IMS) ، برنامه نویسی کامپیوتر ، کارآموزی‌ در عرصه‌، روش تحقیق ، GIS ، کاربرد کامچیوتر و ...

 

ادامه تحصیل :
این رشته تا مقطع دکتری در ایران ادامه داشته و در حال حاضر دانشگاههای تهران ، همدان و تربیت مدرس در این مقطع دانشجو می پذیرند. دانشجویان دوره کارشناسی بهداشت حرفه ای پس از تحصیل در این مقطع میتوانند رشته های بهداشت حرفه ای ، ارگونومی ، مدیریت HSE ، سم شناسی و ایمنی صنعتی را به عنوان رشته خود در مقطع ارشد ادامه دهند.

اطلاعات بیشتر در لینکهای زیر :

بهداشت صنعتی چیست؟

مهندس بهداشت صنعتی؟

سازمانهای مرتبط با بهداشت حرفه ای

وظایف کارشناس بهداشت صنعتی

برنامه تلویزیونی با موضوع معرفی رشته مهندسی بهداشت حرفه ای