?>?>?>

مهندس محمدرضا حسن بیگی

 

دانشجوی کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای

 

در جامعة مدرن امروزی همة افراد در معرض مواجهه با میدانهای الکترومغناطیس (EMFs)[1] هستند که در اطراف تمام وسایل الکتریکی وجود دارند. اخیراً، مطالعات علمی سوالاتی را در مورد احتمال اثرات میدانهای الکترومغناطیس بر سلامت انسان ها مطرح کرده اند.

میدانهای مغناطیسی خطوط نامرئی نیرویی هستند که هنگام تولید یا مصرف الکتریسیته ایجاد می شوند. میدانهای الکترومغناطیس توسط خطوط انتقال نیرو،‌سیم کشی های برق و تجهیزات الکتریکی تولید می شوند. منابع تولید این میدانها بسیار متعدد است.   میدانهای الکتریکی توسط ولتاژها تولید و قدرت آنها با افزایش ولتاژ افزایش می یابد. قدرت (شدت) میدان الکتریکی برحسب ولت بر متر (v/m) اندازه گیری می شود. میدانهای مغناطیسی ناشی از جریان یافتن الکتریسیته در سیمهای برق یا وسایل برقی هستند و قدرت (شدت) ‌آنها با افزایش جریان افزایش می یابد. میدانهای مغناطیسی برحسب واحد گوس(G)[2] یا تسلا (T)[3] اندازه گیری می شوند. اکثر تجهیزات برقی باید روشن شوند یعنی جریان باید در آنها برقرار گردد و به همین دلیل میدان مغناطیسی در آنها ایجاد می گردد. از طرف دیگر، میدانهای الکتریکی حتی زمانی هم که دستگاهها خاموش هستند وجود دارند مگر اینکه دستگاه از منبع برق قطع گردد.

میدانهای الکتریکی در هنگام عبور از اجسام (از جمله درختان، ساختمانها وپوست بدن انسان این اجسام نقش سپر حفاظتی را در برابر میدان الکتریکی بازی می کنند) تضعیف می شوند. از سویی دیگر، میدان مغناطیسی از اکثر مواد عبور می کنند و به همین دلیل سپرگذاری یا حفاظ گذاری آنها مشکل است. نکتة قابل توجه در مورد میدانهای الکتریکی و میدانهای مغناطیسی آن است که قدرت (شدت) آنها با افزایش فاصله منبع، کاهش می یابد.

گرچه در اطراف تجهیزات و دستگاهها و خطوط انتقال برق هم میدان الکتریکی و هم میدان مغناطیسی وجود دارد اما اکثر پژوهشها و تحقیقات اخیر بر روی اثرات بالقوة میدانهای مغناطیسی بر سلامت افراد متمرکز است. این بدین خاطر است که برخی مطالعات اپیدمیولوژیک افزایش ریسک سرطان مربوط به تماس با میدان های مغناطیسی را گزارش نموده اند که البته در مورد رابطة سرطان و میدانهای الکتریکی گزارشی ارائه نشده است.

جریان یافتن برق در یک رسانا منجر به تولید میدان مغناطیسی می گردد. این میدانها حلقه های پیوسته ای اطراف جریان هستند. هر جسمی که برق را انتقال می دهد میدان مغناطیسی و الکتریکی تولید می نماید. (از جمله خطوط انتقال برق، سیم کشی ها و تجهیزات)

تماس با میدانهای الکترومغناطیس در محیط کار

در صورتی که کارگران در نزدیکی سیستمهای الکتریکی که توان الکتریکی زیادی را مصرف می کنند (مثلا، موتورهای برق بزرگ، کابلهای برق ساختمان) کار کنند در مواجهه با میدان مغناطیسی شدیدی قرار می گیرند. همچنین، میدانهای مغناطیسی در نزدیکی اره های برقی، دریل ها، ماشین های کپی، مدادتراش های برق و سایر وسایل برقی کوچک یافت شده است. قدرت (شدت) میدان مغناطیسی به طرح دستگاه و میزان جریان مورد استفاده دستگاه بستگی دارد. با وجود آنکه برخی از تجهیزات الکتریکی میدانهای الکترومغناطیس در فرکانس های زیادی تولید می کنند اما اکثر پژوهشهای انجام شده در مورد سلامت افراد بر روی فرکانسهای نزدیک 60 هر تز صورت گرفته است.

 

جدول صفحة بعد ایده های کلی در مورد  میزان میدان مغناطیسی برای شغلها مختلف و انواع مختلفی از تجهیزات برقی را  نشان می دهد. به خاطر سپردن این مطلب اهمیت دارد که میزان میدانهای الکترومغناطیس بستگی به میزان استفاده  واقعی از تجهیزات در محیط کار دارد. مارک ها و مدلهای مختلف یک دستگاه می تواند قدرت (شدت) میدان مغناطیسی متفاوتی داشته باشند. ذکر این نکته هم خالی از لطف نیست که به خاطر سپرده شود که شدت میدان مغناطیسی به سرعت با افزایش فاصله کاهش می یابد

 
مطالعات مربوط به اثرات میدانهای الکترومغناطیس بر سلامت انسانها

گرچه آزمایشات انجام گرفته روی حیوانات، مطالعات از طریق کشت سلول و مدلهای کامپیوتری اطلاعات مفیدی را فراهم می سازند اما اکثر محققان براین عقیده اند که یکی از ابزارهای بسیار ارزشمند برای کمک به شناسایی ریسک مربوط به سلامتی انسان ها در مورد مواجهه با یک عامل مطالعه جمعیت های انسانی است که  به طور واقعی با آن عامل تماس یافته اند. این نوع مطالعه اپیدمیولوژی نامیده می شود که مطالعة الگوها و عل احتمالی بیماریها در جمعیت های انسانی است.

 

میدان های الکتریکی و سرطان

در سال 1990، دکتر لومیس و دکتر ساویتز داده های را از 16 ایالت برای مطالعة علل مرگ در میان کارگران ایالات متحده گردآوری نمودند. آنها اندازه گیری هایی را انجام ندادند اما میزان تماس را براساس عنوان شغل تخمین زدند.  آنها دریافتند که (در مقایسه با سایر کارگران)، افرادی که در گروه «کارگران برقکار» طبقه بندی می شدند  بروز بیشتری را در سرطان مغز داشته اند اما در مورد لوسمیا این امر صادق نبود.

 

میدان های مغناطیسی و سرطان

یکی از مهمترین مطالعات انجام شده در مورد همبستگی بین سرطان و مواجهه با میدان مغناطیسی در گسترة وسیعی از صنایع توسط دکتر بیرجیتا فلودریوس محقق انستیتو ملی زندگی کاری سوئد انجام گرفت. این مطالعه شامل ارزیابی تماس با میدانهای الکترومغناطیس در 1015 محیط کاری مختلف در سوئد انجام می شد و بیش از 1600 نفر را در 169 شغل متفاوت دربرمی گرفت. دکتر فلودریوس همبستگی بین تماس تخمینی با میدانهای الکترومغناطیس و افزایش ریسک لوسمیای مزمن لمفوساتیک را گزارش نمود. افزایش ریسک تومورهای مغزی برای مردان زیر 40 سالی که مواجهة متوسط 2 میلی گوسی با میدان مغناطیسی داشتند گزارش شده بود.