آشنایی با اساتید ارگونومی
دکتر مارتین هلاندر

Head, Division of System and Engineering Management
School of Mechanical and Aerospace Engineering
Nanyang Technological University
50 Nanyang Avenue,
North Spine (N3), Level 2
Singapore 639798
Tel: +65 6790 7761
Mobile: +65 978 11231
Email: martin@ntu.edu.sg
PROFESSIONAL BRIEF
Involved in human factors research since 1969, first in studies of driver performance and road safety, later in ergonomics of the workplace. From 1975 to 1978, Acting Professor of Industrial Ergonomics at Luleå University in Sweden with responsibility to coordinate the establishment of the department, the first of its kind in Sweden. Lived in USA 1977-1994. Worked for Human Factors Research, Inc. in Santa Barbara, CA. Faculty member atUniversity of South Florida, and State University of New York at Buffalo. Visiting appointments at Virginia Tech and MIT. Research on traffic safety, underground and surface mining, building and construction work, office automation, industrial automation and human-computer interaction. Professor of Industrial Ergonomics at Linköping University, 1994-1999. President of International Ergonomics Association 1994-1997. Founding Director of the Graduate School of Human-Machine Interaction, and sponsored by the Strategic Research Fund. Founding Director of Swedish Center for Human Factors in Aviation at Linköping University and Center for Virtual Reality and Simulation. Professor at the School of Mechanical and Production Engineering, Nanyang Technological University, Singapore 1999-present. Research on process control, formal design methods and affective design.
EDUCATION
B.S. Civil Engineering, Chalmers University of Technology, Göteborg, Sweden, 1967.
Military Service. Lieutenant, Swedish Air Force. 1967-1968.
Teknologie Licentiat, Civil Engineering, Chalmers Univ. of Technology, Göteborg, 1973.
Ph.D. Civil Engineering, Chalmers Univ. of Technology, Göteborg, Sweden, 1976.
Docent, Engineering Psychology, Luleå University, Sweden, 1977
.
ادامه مطلبراهنمای نایوش در حمل دستی بار
راهنمای نایوش در حمل دستی بار
برنامه ارگونومی
اجزای یک برنامه ارگونومی
نرم افزارهایی در خصوص برداشتن و حمل بار
نرم افزارهایی در خصوص برداشتن و حمل بار
به نقل از وبلاگ بهداشت حرفه ای سبزوار
استانداردهای ایزو ارگونومی
ارگونومی ابزارهای دستی
ارگونومی ابزارهای دستی
تهیه توسط دوست خوبم مهندس حسینی در شرکت پارس خودرو
مجموعه ابزارهای ارزیابی ارگونومی
برگه کاری شناسایی ریسک فاکتورهای MSI
برگه کاری ارزیابی ریسک فاکتورهای MSI
محاسبات مربوط به کشیدن ، هل دادن یا حمل بار
برگه های راهنما جهت پیشگیری از MSI
ابزراهای ارزیابی ارگونومی (دینامومتر - گونیمتر)
RULA - Rapid Upper Limb Assessment
REBA - Rapid Entire Body Assessment
OWAS - Ovako Working Posture Assessment System
Snook and Ciriello's Tables
Liberty Mutual Manual Materials Handling Tables
ارگونومی مشارکتی
به نظر شما کارگران در اجرای ارگونومی چه نقشی دارند؟ آیا آنها هم میتوانند دراجرای راهکارهایی که در بهبود محیط کار و کاهش آسیبهایشان موثر است، کاری کنند؟ کارشناسان معتقدند نوعی از ارگونومی، مشارکتی است. دکتر مجید معتمدزاده در اینباره راهکارهای مشارکت در ارگونومی را مطرح میکند. ارگونومی مشارکتی، مشارکت فعال تمام سازمان در توسعه و اجرای دانش ارگونومی است که البته با حمایت کامل مدیریت انجام میشود تا شرایط محیط کار، کیفیت و بهرهوری افزایش یابد. یکی از ویژگیهای ارگونومی مشارکتی این است که کارکنان بتوانند ارگونومی را به عنوان یک دانش و تکنولوژی فراگیرند و از آن برای حل مشکلات محیط کار استفاده کنند. در سالهای اخیر، گرایش قابل توجهی به سمت ارگونومی مشارکتی ایجاد شده که بخشی از آن به دلیل زمینههای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی است. جامعه و نیروی کار امروز روشهای مدیریتی مربوط به 50 سال قبل را نمیپذیرد زیرا امروزه تاکید زیادی بر کیفیت و مشتریمداری وجود دارد و تحقق آن نیازمند مشارکت بیشتر نیروی کار است. در حال حاضر رویکرد ارگونومی مشارکتی، در سازمان به عنوان رویکردی موثر برای تحول سازمانها، بهرهوری و رضایتمندی کارکنان پذیرفته شده است. از آنجا که بهبود مداوم در سازمان بدون مشارکت همه نیروهای درگیر در سازمان امکانپذیر نیست و مدیریت به تنهایی توان و امکان ارزیابی تمام فعالیتها را در سازمان ندارد، جلب مشارکت همه به منظور ایجاد بهبود در سازمان ضروری است و انجام این مهم باعث احساس مالکیت نسبت به کار، شکوفا شدن خلاقیتها و ارائه پیشنهادات میشود. در ارگونومی مشارکتی با معرفی و آموزش دانش کاربردی ارگونومی به همه افراد، کارکنان با استفاده از این دیدگاه جدید و با عطف به تجربههای شغلیشان قادر میشوند پیشنهادات مناسب، عملی و ساده (بدون هزینه و کمهزینه) برای بهبود سازمان و شرایط محیط کار ارائه کنند. از ارکان اصلی پرداختن به ارگونومی مشارکتی در سازمان، آموزش است. آموزش ارگونومی بهصورت کارگاهی است و در ابتدا از سطح مدیران ارشد سازمان گروهی که علاقهمندی بیشتری به موضوع دارند (حداکثر 15نفر) انتخاب و در یک کارگاه ارگونومی تخصصی ظرف چند هفته مبانی و اصول دانش ارگونومی توسط متخصصان ارگونومی به آنان آموزش داده میشود. این تیم، آموزش ارگونومی را در سطح سازمان با همراهی متخصصان ارگونومی انجام میدهد. هدف از تشکیل این تیم آموزشدهنده، بومی کردن دانش ارگونومی در سازمان است. یکی دیگر از ارکان ارگونومی مشارکتی، تشکیل گروههای کوچک کاری (تیم) و کار تیمی و همچنین استقرار سیستم پیشنهادات مبتنی بر آن است. استفاده صحیح از تکنیکهای کار گروهی از قبیل نمودار پارتو، نمودار علت و معلول، توفان مغزی و... در کار تیمی ضروری است. بعد از اجرای موفقیتآمیز کارگاههای آموزشی ارگونومی و استقرار سیستم پیشنهادات مبتنی بر تیمهای کاری انتظار میرود با گذشت زمان برنامه ارگونومی مشارکتی که در ابتدا توسط متخصصان ارگونومی از خارج به سازمان وارد شده بود بهتدریج به افراد داخل سازمان به طورکامل منتقل شود؛ برنامهای که در نهایت قادر است از درون سازمان به حل مشکلات آن بپردازد. ارگونومی مشارکتی فرصتی را فراهم میکند که کارکنان دارای دانش و تجربه منحصربهفردی میشوند (عملکرد سیستم فراتر از مجموع عملکرد اجزای آن است) و بنابراین مشارکت آنان درک روشنتری از انواع مسائل موجود و راهحلهای ارائه شده بهدست میدهد. مشارکت دادن کارکنان در تجزیه و تحلیل، توسعه و اجرای تحول سازمانی (پروژه ارگونومی مشارکتی) زمینهساز ایجاد احساس مالکیت بیشتر نسبت به کار و سازمان و تعهد بیشتر در اجرای تغییرات است و سخن آخر اینکه مشارکت کارکنان در تعریف صحیح از مسائل مربوط به کار و ارائه راهحلهای مناسب امری ضروری است. کارکنانی که در سالهای متمادی یک کار را انجام میدهند اغلب ایدههای عالی و راهحلهای عملی و سادهای ارائه میکنند که غالبا بدون هزینه یا با هزینه کم میتوان این تغییرات را برای بهترکردن سیستم انجام داد. آنها منابعی را ارائه میدهند که میتوان بهطور کامل از آنها استفاده کرد. بهعلاوه، وقتی خود در ارائه پیشنهادی سهیم باشند براحتی هر تغییری را پذیرا خواهند شد. پس از تشکیل گروه ارگونومی در سازمان، باید اهداف آن تهیه و تنظیم شود. اهداف این گروه باید بهطور رسمی تدوین و به کارگران و سرپرستان ابلاغ شود. یکی از اهداف اولیه چنین برنامهای ارتقای فرهنگ و آگاهی ارگونومی در سطح سازمان است. گروه ارگونومی باید رابطه خود را با تولید حفظ کرده و موضوعات و مسائل آن را بررسی کند. یکی از رموز موفقیت برنامه ارگونومی، حمایت و همراهی برنامه توسط کارگران و سرپرستان است. در برنامه ارگونومی، همه مداخلات باید مستندسازی شود. ثبت مداخلات پایهای برای تجزیه و تحلیل شرایط قبل و بعد از مداخله و همچنین سابقهای از فعالیتهای ارگونومی، میتواند مورد استفاده مدیریت، گروههای ارگونومی دیگر بخشهای سازمان یا گروههای علاقهمند خارج از سازمان قرار گیرد.
منبع :وطن امروز
ارگونومی لپ تاپ
فیلم آموزشی در خصوص ارگونومی لپ تاپ
پکیج آموزشی تکنیکهای ارگونومی
پکیج آموزشی تکنیکهای ارگونومی شماره 1
تکنیکهایی از دیگر وبلاگ ها
میزهای کامپیوتر در ایران عامل بروز بیماریهای مچ و کتف هستند
برای مشاهده مراجعه شود به
http://www.farsnews.net/newstext.php?nn=8811110224
استانداردهای ارگونومی
برای مشاهده مطلب به لینک زیر مراجعه نمایید
http://www.hseforum.com/forum/showthread.php?t=2435
جنبه های ارگونومیکی حفاظ گذاری ماشین آلات 1
ارگونومی را می توان به عنوان، مطالعه انسان در تعامل با محیط کاری و تجهیزات کاری اش تعریف کردبا استفاده از کاربرد تکنیکهای عملی ،ارگونومی می تواند تلاشهای کارگر ماشین را موثر تر و حیات کاری او را ساده تر کند.موارد رو به افزایشی از استانداردهای بین المللی و اروپایی ،شامل الزامات پیروی از اصول ارگونومی هستند و این عاملی است که باید در طراحی ماشین و ترتیب حفاظ گذاری در نظر گرفته شود.
در حفاظ گذاری ایمن ماشین آلات، دارا بودن اینترفیس، همچون بسیاری از موارد دیگر است یعنی هرچه کاربرد اینترفیس ساده تر باشد امکان استفاده از آن بیشتر خواهد بود.حفاظهایی که استفاده از آنها دشوار است و یا در کنترل ماشین توسط کارگر مزاحمت ایجاد می کنند می توانند منجر به کنار گذاشتن شوند و یا ممکن است راههای دور زدن مانع(گول زدن) را افزایش دهند.برای طراح و مهندس تولید کننده ضروری است که تضمین کنند ،چیدمان ماشین ، کنترلها و حفاظهای آن مطابق با بهترین دستورالعملهای ارگونومیکی است.
فیزیولوژی
تفاوتهای قابل ملاحظه ای در ساختمان فیزیکی مردم اقوام و ملل مختلف وجود دارد که در طراحی ماشین و حفاظهای مربوطه توجه به ویژگیهای فیزیولوژیک عامه افراد کشوری که مشتری نهایی هستند،ضروری است.در مورد این موضوع ،مجموعه وسیعی از مراجع آماری وجود دارد.
برای اینکه ماهیچه ها بتوانند به نحوی اثر بخش فعالیت کنند به منبع اکسیژن خوبی نیاز دارند که این اکسیژن به وسیله گردش خون به آنها در سرتاسر بدن می رسد.مقدار جریان گردش خون به سمت دستها و بازوها را با توجه به محل قرار گرفتن آنها نسبت به قلب تعیین می کنند.زیر سطح قلب ،هرچه محل قرار گرفتن دستها و بازوها پایین تر از این سطح باشد ،جریان خون بیشتر خواهد بود.بالای سطح قلب ،هرچه عضو بالاتر از سطح قلب باشد جریان خون کمتر است.درمناسبترین حالت،هنگام کار کردن با حفاظهای ایمنی و کنترلها محل قرار گرفتن دستها و بازو ها باید بین سطح کمر و شانه باشد.
به طور مشابه حرکات ماهیچه ها نیز منجربه جریان خون می شوند ،در جایی که وضعیت ساکنی وجود دارد جریان خون محدود می شود.در حین فعالیت ماشین در هر جایی که ممکن است گرفتن کنترلها و قطعات حفاظها در یک محل(به طور راکد و ثابت) برای هر بازه زمانی رخ دهد ،باید از این موقعیتها جلوگیری شود. پس از اینکه وسایل ایمنی به کار گرفته شدند،حفاظهای متحرک باید به نحوی طراحی شده باشند که به راحتی بتوان آنها را در کانال یا مجرای عبورشان جابجا( بلند) کرد، به نحوی که حفاظ درون این کانال قرار بگیرد و وزن آن توسط این مجرا قابل تحمل باشد.درجایی که از دستگیره ها برای جابجایی حفاظها استفاده شده است باید نحوه قرار گرفتن دستگیره ها بر روی حفاظ طوری باشد که برای جابجایی حفاظ نیاز به پذیرفتن حالت طبیعی و عادی از قرار گرفتن بدن مورد نیاز باشداما این دستگیره ها باید بالاتر از مرکز ثقل حفاظ باشند در غیر اینصورت درهنگامی که بالا می روند ناپایدار خواهند بود.وزن حفاظ متحرک باید در حد ظرفیت توانایی بلند کردن کارگر باشد و تا جایی که ممکن است سبک باشد و متناسب با سطح ایمنی مورد نیاز باشد.
حرکت بدن باید مطابق مسیرهای فیزیولوژی طبیعی بدن باشد و از انجام حرکات تکراری و حرکات خمشی بدن جلوگیری شود.درجایی که نیاز به جابجا کردن و بلند کردن بار می باشد باید ازتجهیزات اتوماتیک بهره جست.در صورت امکان از بلند کردن اشیاء در حالت نشسته باید خودداری کرد در شرایط اجباری (بلند کردن اشیاء در حالت نشسته) باید در محدوده ارگونومیکی پذیرفته شده صورت بگیرد.
اگر کار یا فعالیت به نحوی است که کارگر باید از روزنه دید(دهانه) حفاظ محل انجام فعالیت را ببیند ،روزنه دید باید در سطحی باشد که به طور عادی مورد استفاده قرار بگیرد و لازم نباشد تا کارگر خم شود و یا خودش را به سمت بالا بکشد چراکه هر دوی این کارها(خم شدن و بالا کشیدن)بالقوه کارهایی خسته کننده و تنش زا هستند.
به همین ترتیب میزهای تغذیه و محل تغذیه ماشین آلات باید تقریبا در ارتفاع کمر باشد.در جایی که کارگران زیادی در شیفتهای مختلف در یک ایستگاه تغذیه به کار گرفته شده اند ،ممکن استلازم باشد تا سکوی کوتاهی برای کارگران کوتاه تر فراهم شود تا بر روی آن بایستند.
حتی الامکان حالت ایستادن کارگر در حین کار با ماشین باید طبیعی باشد و از حالتهای قرار گرفتن نامناسب جلوگیری شود.
ادامه دارد...
شطرنج و ارگونومی


مسلما در صورتی که ارتفاع میز متناسب با قد این قهرمان ملی کشورمان درنظر گرفته می شد نیازی به گرفتن این وضعیت های نامناسب بدنی توسط ایشان نبود البته شرایط بد محیطی از نظر تهویه هم مزید بر علت بود
با وجود تمام این شرایط ایشان افتخار بزرگی آفریدند. مبارک باد.
ارگونومی ادراکی چیست؟
خیلی از ما با شنیدن کلمه ارگونومی یاد این تعریف میافتیم " متناسب سازی سیستم با انسان" بدان معنا که محیط ، تجهیزات و وظایف می توانند انتخاب شده و برای تناسب با توانایی های و محدودیتهای انسان ، طراحی شوند.مثالهای آن می تواند از قبیل ارگونومی فیزیکی شامل طراحی وسیله ای برای بلند کردن بار ، انتخاب شکل ابزار برای پیشگیری از پوسچرهای نامناسب و کاهش حرکات و وظایف اضافی برای افزایش بهره وری یا کاهش ضایعات باشد.
ارگونومی ادراکی به عبارت دیگر تمرکز بر تناسب بین توانایی ها و محدودیتهای ادراکی انسان و ماشین ، وظیفه ، محیط و .. می باشد. مثال از کاربردهای آن می تواند طراحی یک نرم افزار مناسب که استفاده از آن راحت باشد،طراحی علایم تا افراد موضوع و مفهوم آنرا براحتی درک کنند، طراحی اتاق خلبان یا اتاقهای کنترل نیروگاههای هسته ای برای آنکه کاربران دچار خطاهای فاجعه بار نشوند...
شرکت در یک تحقیق ارگونومی
Invitation to participate: Human Factors/Ergonomics practitioner survey
Dear Ergonomics/Human Factors practitioner,
You are invited to participate in a web-based survey that aims to examine Human Factors/Ergonomics practitioners' application of research findings published in scientific journals. The survey is directed at practitioners who apply an understanding of HF/Ergonomics to the design of interactions in real settings. The total time to complete the survey is approximately 15-20 minutes.
You do not need to identify yourself in this survey - you can choose to remain anonymous. Once the research findings are available, a summary will be provided to all participants who wish to be informed of these findings.
The survey can be accessed at http://tinyurl. com/shorrock or https://www. surveymonkey. com/s.aspx? sm=ADqhaSwIIoNTe SjUrCPjjg_ 3d_3d
Thank you in advance for your help. Your response can help to benefit the profession.
Steve Shorrock, PhD (Registered Ergonomist)
The University of New South Wales, Australia
s.shorrock[at] unsw.edu. au
مجموعه ابزارهای ارگونومی
مطلب زیر از وبلاگ http://www.ergo-fallah.blogfa.com/ نقل می گردد
|
راحتی صندلی در اتومبیل(مهندس عزیزی) |
فیلم ارگونومی
تعدادی فیلم ارگونومی برای دانلود ..
آنالیز شغلی
بهترین ابزار ها برای آنالیز شغل از دیدگاه ارگونومی

چشمها : برای دیدن و مشاهده کردن
مغز: برای تخیل و ابداع راههای تازه
تیم: مسلما دو سر بهتر از یک سر فکر میکند و چهار سر بهتر از دو سر
دوربین ویدئویی : برای مشاهده شغل در یک اتاق کنفرانس و انجام طوفان فکری

10 اصل ارگونومی
اصول دهگانه ارگونومی
١-هنگام کار در وضعیت طبیعی بدن قرار بگیرید


٢-فشار بیش از حد را کاهش دهید


٣-همه چیز را در محدوده دسترسی خود قرار دهید


۴-کار را در ارتفاع صحیح انجام دهید.

۵-حرکات اضافی را کاهش دهید

۶-خستگی و بار استاتیک را به حداقل برسانید

٧-نقاط تحت فشار را به حداقل برسانید.

٨-فضای کافی برای کار در نظر بگیرید.

٩-حرکت کنید و عضلات را منقبض و منبسط نمایید.

١٠-یک محیط کار راحت و قابل انعطاف را فراهم نمایید.

نحوه انتخاب پوسچر جهت ارزیابی
یکی از مشکلترین مراحل ارزیابی پوسچر کاری ، انتخاب شغل و سپس پوسچر مورد نظر می باشد.. این مطلب در انجمن HSE به بحث گذاشته شده است. شما می توانید در بخش نظرات همین مطلب پاسخهای خود را ارائه فرمایید
مجله Applied Ergonomics
یکی از برترین مجلات ارگونومی
شماره آخر این مجله برای دانلود و استفاده شما

مروری بر مطالعات ارگونومی
|
|
|
طراحی و بکارگیری مدل ارزیابی مخاطرات شغلی موثر بر دستگاه اسکلتی - عضلانی در واحدهای صنعتی شهرستان بابل |
|
|
|
طوسی حسن,هلاکویی نایینی کورش*,محمودی محمود |
|
|
|
* گروه اپیدمیولوژی و آمار زیستی، دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی، دانشگاه علوم پزشکی تهران |
|
|
|
زمینه و هدف: طراحی، ارایه و بکارگیری مدلی مناسب جهت ارزیابی مخاطرات شغلی موثر بر دستگاه اسکلتی - عضلانی و یافته های ذهنی (subjective) درد با استفاده از ابزار QEC و پرسشنامه Body mapping در واحدهای صنعتی شهر بابل در سال 1382. |
|
|
|
کلید واژه: اختلالات اسکلتی - عضلانی ناشی از کار، مداخلات ارگونومیک، ابزار QEC، پرسشنامه Body mapping، بابل
|
|
مجله دانشکده بهداشت و انستیتو تحقیقات بهداشتی تابستان 1385; 4(2):45-58.
|
|
بررسی توانایی کار جسمی (PWC) کارگران شاغل در صنعت ماشین کاری تهران |
|
|
|
مطلبی مسعود,لحمی محمدعلی,حاجی زاده ابراهیم |
|
به منظور حفظ سلامت کارگران و جلوگیری از فرسودگی زودرس نیروی کار لازم است تناسبی میان انرژی مورد نیاز برای انجام کار و توان جسمی کارگران برقرار شود. لذا اندازه گیری و تعیین توان جسمی کارکنان یکی از مباحث مهم علم ارگونومی است. این تحقیق یک مطالعه توصیفی است که با هدف تعیین توان هوازی و ظرفیت کار جسمی کارگران شاغل در صنعت ماشین کاری و بررسی تغییرات ضربان قلب آنان هنگام کار انجام گرفته است. به همین منظور 105 کارگر مرد در سه گروه سنی (29-20 سال، 39-30 سال و 49-40 سال) انتخاب و با استفاده از یک دوچرخه ارگومتر و یک دستگاه سنجش ضربان قلب از راه دور با دو روش آستراند و غیر مستقیم مورد آزمایش قرار گرفتند. نتایج نشان داد توان هوازی در این سه گروه سنی به ترتیب 3.4، 2.7 و 2.3 لیتر در دقیقه است. مصرف سیگار موجب کاهش و انجام ورزش موجب افزایش توان هوازی می گردد. همچنین شاخص ضربان قلب هنگام کار معیار مطمئنی جهت تعیین میزان سختی کار است. |
|
مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ایلام تابستان 1379; 8(27-26):21-28.
|
|
بررسی تاثیر مداخله ارگونومیکی بر اختلالات اسکلتی - عضلانی دندان پزشکان |
|
|
|
صارمی مهناز*,لحمی محمدعلی,فقیه زاده سقراط |
|
|
|
* دانشگاه تربیت مدرس |
|
هدف: بررسی تاثیر مداخله ارگونومیکی بر اختلالات اسکلتی - عضلانی دندان پزشکان است. ارگونومی علم مهندسی فاکتورهای انسانی است که هدفش تطبیق دادن شغل با شاغل است و بالطبع راهکارهایی که بر این اصول مبتنی هستند، مداخلات ارگونومیکی نامیده می شوند. جهت ثبت سابقه ابتلا به اختلالات مزبور ار پرسشنامه استاندارد نوردیک و به منظور ارزیابی پوسچرهای (وضعیت قرار گیری اعضای بدن هنگام انجام کار) کاری از تکنیک مشاهده ای ارزیابی سریع همه بدن (Rapid Entire Body Assessment: REBA) که با به کارگیری آن می توان وضعیت اعضای بدن را هنگام انجام کار، تجزیه و تحلیل و موقعیت ارگونومیکی شکل مورد نظر را ارزیابی کرد استفاده گردید. |
|
کلید واژه: اختلالات اسکلتی عضلانی دندان پزشکان، پرسشنامه استاندارد نوردیک، ارزیابی سریع تمام بدن، REBA، مداخله، ارگونومی انسان - محور، منطق عملکرد، پوسچر |
|
دانشور شهریور 1385; 13(64):55-62.
|
|
بررسی ارگونومیکی وضعیت های بدنی انجام کار در شاغلین حرف خیاطی، کفاشی، سراجی و قالی بافی به روش ارزیابی OCRA |
|
|
|
جلالی علی*,نسل سراجی جبرائیل |
|
|
|
* دانشگاه علوم پزشکی تهران، دانشکده بهداشت، طبقه دوم، گروه بهداشت حرفه ای |
|
|
|
زمینه و هدف: در میان اختلالات اسکلتی عضلانی ناشی از کار، اختلالات اندام فوقانی قسمت عمده ای را به خود اختصاص داده است. این امر می تواند از سویی به دلیل ظرافت و آسیب پذیری بیشتر این اندام ها و از سوی دیگر به دلیل درگیر بودن بیشتر این اندام ها نسبت به اندام تحتانی حین انجام کارها باشد که به تبع آن این اندام ها بیشتر در معرض عوامل خطر اختلالات اسکلتی عضلانی می گیرند در نتیجه زمینه بیشتری برای ابتلا به اختلالات اسکلتی عضلانی دارند. یکی از روش های بررسی عوامل خطر ایجاد کننده اختلالات اسکلتی عضلانی اندام فوقانی، روش ارزیابی فعالیت های تکراری شغلی (OCRA) می باشد. این روش یک ابزار آنالیز شغلی بوده و برای انجام ارزیابی کلی و مفید تاثیر عوامل ریسک مختلف بر روی اندام فوقانی (شانه، آرنج، مچ دست، دست و انگشتان) به کار می رود. مطالعه حاضر، با هدف بررسی و ارزیابی ارگونومیکی وضعیت های انجام کار به روش OCRA در شاغلین حرف خیاطی، کفاشی، سراجی و قالیبافی کارگاه های موجود در برخی زندان های استان تهران انجام پذیرفت. |
|
|
|
کلید واژه: ارزیابی ارگونومیکی، اختلالات اسکلتی عضلانی، اندام فوقانی، شاخص OCRA، پرسشنامه نوردیک |
|
مجله علمی پزشکی قانونی بهار 1385; 12(1 (مسلسل 41)):8-13.
|
|
بررسی ارگونومیکی نحوه بلندکردن بار و مشکلات اسکلتی عضلانی ناشی از کار در کارگران معادن سنگ روباز کرمانشاه در سال 1380 |
|
|
|
قره گوزلو فرامرز*,کرمی متین بهزاد |
|
|
|
* دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه، کرمانشاه، باغ ابریشم، دانشکده بهداشت، گروه بهداشت حرفه ای |
|
|
|
سابقه و هدف: با توجه به شیوع زیاد اختلالات اسکلتی عضلانی در کارگران معادن نسبت به دیگر جمعیت های صنعتی و نبود اطلاعات درخصوص نحوه بلند کردن بار، این مطالعه به منظور بررسی میزان این اختلالات و شناسایی عوامل خطرساز و نیز ارزیابی وضعیت بلندکردن دستی بار در معادن سنگ روباز و صنایع وابسته در سال 1380 طراحی گردید. مواد و روش ها: این مطالعه به روش توصیفی- تحلیلی روی 36 نفر از کارگران حاضر در 10معدن سنگ روباز و صنایع وابسته انجامگرفت. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه استاندارد بررسی علایم بود که از طریق مصاحبه حضوری تکمیل گردیدند. سپس وضعیت بلندکردن بار از طریق مشاهده و استفاده از معادله بازنگری شده NIOSH در سال 1991 مورد بررسی و ارزیابی قرارگرفت . حد وزن توصیه شده (RWL) و شاخص بلند کردن بار(LI) برای هر یک از کارگران محاسبه گردید. دادههای به دستآمده با استفاده از آمارههای توصیفی ارائه گردید و روابط بین متغیرها با استفاده از آزمون همبستگی پیرسون مورد تحلیل قرارگرفت. |
|
|
|
بهبود بهار 1381; 6(1 (پیاپی 12)):29-40. |
|
ارزیابی مقایسه ای آموزش ورزش و توصیه های ارگونومی در درمان کمردرد مزمن: یک مطالعه بالینی تصادفی در پرستاران |
|
|
|
محسنی بندپی محمدعلی*,فخری مولود,احمدشیروانی مرجان,باقری نسامی معصومه,خلیلیان علیرضا |
|
|
|
* تهران، اوین، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، گروه فیزیوتراپی |
|
|
|
مقدمه: هر ساله یک سوم عوارض شغلی را اختلال عضلانی - اسکلتی به خود اختصاص می دهند که کمردرد شایع ترین آنهاست. به رغم مداخله های درمانی زیاد برای درمان کمردرد، هنوز توافق کلی در مورد موثرترین روش درمانی وجود ندارد. این تحقیق به مقایسه تاثیر دو روش آموزش ورزش و توصیه های ارگونومی بر کاهش شدت کمردرد و ناتوانی حاصل از آن می پردازد. |
|
|
|
کلید واژه: پرستاران، کمردرد، مهندسی محیط کار انسان، ورزش درمانی |
|
مجله دانشگاه علوم پزشکی گیلان تابستان 1386; 16(62):58-66.
|
مجموعه مقالات نهمین کنفرانس ارگونومی تایلند 2008
مجموعه مقالات نهمین کنفرانس بین المللی ارگونومی برگزار شده در کشور تایلند به حضور ارائه می شود .. با تشکر از جناب آقای مهندس طوری بخاطر ارسال این مطلب
مجموعه مقالات همایش بین المللی ارگونومی ایران
سلام
برای دانلود مجموعه مقالات iranergo2008 اینجا کلیک نمایید
فایل ارائه دکتر معلم در IRANERGO2008
دوستانی که در همایش بین المللی ارگونومی حضور داشتند تایید می کنند که یکی از ارائه های پر هیجان و جذاب ، مطلب دکتر عباس معلم بود ...
فایل این ارائه جهت بهره برداری شما در دسترس قرار می گیرد... 
مجموعه مقالات ارگونومی
مجموعه مقالات ارائه شده در همایش ارگونومی کشور مالزی سال ۲۰۰۷
برای دانلود اینجا کلیک کنید (حجم فایل ۴۰ مگابایت)
توضیح : پس از کلیک در صفحه ای که باز می شود download file را انتخاب کنید
کمر درد و رانندگی
مقاله ای جالب در خصوص کمردرد و رانندگی اتوبوس های شهری
برای دانلود این مقاله اینجا رایت کلیک و save as target بزنید..
اصول کاربردی ارگونومی در محیط کار
اصول کاربردی ارگونومی در محیط کار
منابع مورد استفاده :
easy ergonomics : ترجمه دوست خوبم مهندس محمدرضا حسن بیگی
ارگونومی جوشکاری
ارگونومی جوشکاری
مهندس محمدرضا حسن بیگی
(کتاب ایمنی و بهداشت در جوشکاری)
جوشکاری شغلی است که می تواند باعث کار در پوسچرهای نامطلوب و حمل تجهیزات سنگین گردد. در حین جوشکاری معمولاًَ فشار زیادی روی بازو و شانه ها وارد می گردد.
فرآیند جوشکاری دارای خطرهای اختلالات اسکلتی عضلانی(WMSD)[1] نظیر پوسچرهای نامطلوب، بلند کردن تجهیزات و مواد سنگین و پوسچر نامناسب مچ و ... می باشد. در ایالت واشنگتن رگ به رگ شدن اعضا بیش از یک سوم غرامتهای کارگری را در میان جوشکاران درسالهای 2000-1994 تشکیل داده است. آسیب به پشت، گردن و شانه همراه با بازو و دست بیش از نیمی از صدمات جوشکاران واشنگتن را تشکیل می دادند. طبق آمارهای اعلام شده درصد صدمات وارده به اعضاء مختلف به صورت زیر بوده است::
1- پشت/گردن/ شانه 28%
2- دست / بازو 26%
3- پا 20%
4- گوش 11%
5- سایر قسمتها 15%
از پیامدهای ناشی از نامناسب بودن وضعیت کاری می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
· غیبت از کار به دلیل صدمه یا بیماری و انتقال جوشکاری به کارهای دیگر
· هزینه های مربوط به جایگزینی جوشکاران (جوشکاران افراد ماهری در کار خویش هستند و به کار گماردن افراد دیگر نیازمند آموزش در زمینة جوشکاری می باشد)
· کاهش بهره وری و کیفیت
خطرهای اسکلتی عضلانی رایج در عملیات جوشکاری:
· پوسچرهای نامطلوب و استاتیک : به دلیل اینکه وضعیت های کاری در جوشکاری متفاوت است پوسچرهای کاری مختلفی ایجاد می شود
· بلند کردن و حمل اشیاء سنگین : گاهی اوقات لازم است که جوشکار اشیاء سنگین، تجهیزات سنگین جوشکاری را انتقال دهد.
· تکرار یک سری از عملیات
· نیرو: عملیات جوشکاری نیازمند اعمال نیرو (نظیر نیروی لازم جهت گرفتن ابزار (گان) جوشکاری باشد)
آنچه که باید در مورد این خطرها در نظر داشت مدت زمان مواجهه، تکرار و شدت مواجهه می باشد.برخی از پوسچرهایی که در عملیات جوشکاری فرد به خود می گیرند.
دانلود پی دی اف ارگونومی جوشکاری
معرفی اجمالی تکنیک HEART
کاربرد تکنیک [1]HEART در ارزیابی خطای انسانی
مهران قلعه نوی- کارشناس ارشد بهداشت حرفه ای – Ghalenoy@gmail.com
دکتر حسن اصیلیان-استادیار-عضو هیات علمی –گروه بهداشت حرفه ای دانشگاه تربیت مدرس
دکتر سیدباقر مرتضوی- دانشیار-عضو هیات علمی-مدیرگروه بهداشت حرفه ای دانشگاه تربیت مدرس
(ارائه شده در دومین همایش ایمنی در بنادر سال 1384)
چکیده
یکی از روشهای ارزیابی قابلیت اطمینان انسان " تکنیک ارزیابی خطای انسانی و کاهش آن" می باشد . HEART توسط یرمی ویلیامز[2] در سال 1985 در انگلیس ارائه شد . این تکنیک در کمی سازی خطای انسانی در نیروگاههای هسته ای و پالایشگاهها در انگلستان ، صنایع شیمیایی و پتروشیمی، همچنین در بخشهای صنعتی کشورهای اروپایی و اسکاندیناوی بسیار رایج می باشد. این روش توسط نویسنده آن به عنوان روشی نسبتا سریع برای ارزیابی قابلیت اطمینان انسان طراحی گردیده و به آسانی مورد استفاده قرار گرفته و درک میشود . HEART روِی فاکتورهایِی که اثر معنی داری روی کارایی انسان دارند تمرکز میکند. ]2[.
در این مقاله سعی شده تا کاربرد این روش به عنوان روشی که قابلیت کمی سازی خطای انسانی را با توجه به وظایف دارا می باشد، توضیح داده شود.
واژگان کلیدی:خطای انسانی،قابلیت اطمینان انسان،HEART،
مقدمه
از زمان های دور، مدیران ، خطای انسانی را بعنوان فاکتور بسیار مهم در بیشتر مشکلات کیفیتی ، توان تولید یا حادثه، در امکاناتشان می دانند . از مطالعه 190 حادثه در کارخانجات شیمیایی چهار علت اساسی مشخص شد که شامل : کمبود دانش و اطلاعات 34% ، خطاهای طراحی32% ، خطاهای دستورالعمل 24% و خطای اپراتور 16% آنرا تشکیل می دادند. مطالعه دیگری که در واحدهای پتروشیمی و واحدهای تصفیه ای انجام شد ، علل زیر را نشان داد : نقص تجهیزات و طراحی 41% ، خطای اپراتور و نگهداری 41% ،دستورالعملهای نامناسب یا ناکافی 11% ، بازرسی نادرست یا ناکافی 5% و علل متفرقه 2% ]1[ .
یک فیلسوف قدیمی بنام سیسرو (Cicero) گفته است انسان جایزالخطا است . بعد از گذشت قرنها ، این گفته همچنان پابرجاست . بگونه ای که راسموس (Rasmos) معتقد است ، نه تنها نمی توان خطای انسانی را بطور کامل از میان برداشت بلکه اینکار به صلاح بشر و علم نیست ، زیرا بسیاری از آموخته های بشر از روش آزمون و خطا بدست آمده می آید و نیز بوسیله همین روش ، کاربرد پذیری آنها به تایید می رسد . با وجود آنکه هدف ، حذف کامل خطای انسانی نیست اما کاهش و به حداقل رساندن آن مورد توجه همگان است بسیاری از حوادث به علت خطای انسانی پدید می آید بعنوان مثال سالیانه حدود 250 میلیون حادثه در جهان رخ میدهد و سالیانه 330000 نفر در این حوادث فوت می کنند[3] ]1[ . در ایران، سال 1382، 17090حادثه ناشی از کار رخ داده که 15440 حادثه منجر به بهبودی کامل فرد گردیده ، 257 حادثه از کار افتادگی کلی (فرد 66 درصد از کارایی خود را از دست داده است ) و 97 نفر جان خود را از دست داده اند که اکثرا (8631 مورد ) به علت خطای انسانی(بی احتیاطی) ، 1181 مورد وسایل بدون حفاظ و 653 مورد وسایل معیوب میباشد ]21[ .بررسی در ایالت متحده امریکا نشان داد که 65 درصد نقص سیستمهای هسته ای ، 90 درصد حوادث شیمیایی و 80 درصد حوادث دریایی به علت خطای انسانی رخ داده است[4] ]4[ .
مواد و روشها:
HEART روش ارزیابی قابلیت اطمینان انسان می باشد که توسط تعدادی از سازمانها در 10 سال اخیر مورد استفاده قرار گرفته است. HEART تکنیک ارزیابی خطای انسانی و کاهش آن (برگرفته از متون فاکتورهای انسانی) برای درک ساده و آسان طراحی شده است. آن فرض می کند قابلیت اطمینان انسان بصورت اولیه بستگی به ماهیت وظیفه ای که انجام می دهد دارد و تحت شرایط بسیار خوب این میزان از احتمال داده شده اطمینان متمایل به دستیابی بصورت پایدار هست . HEART همچنین فرض می کند که این وضعیتهای بسیار خوب در تمامی شرایط وجود ندارد . قابلیت پیش بینی اطمینان انسان ممکنه به عنوان کاهش دهنده وضعیتهای بوجودآوردنده خطا به کار رود .
بحث
اهداف روش HEART
- تعدادی مفاهیم اصلی راجع به فاکتورهایی که منجر به عدم اطمینان انسان می شود را به ارزیابی کننده معرفی می کند .
- طرحی از توانایی های فاکتورهای اصلی که بر قابلیت اطمینان انسان در فرایندهای عملیاتی تاثیر دارد ، ارائه می دهد .
- بیان وضعیتهایی که در آن پتانسیل خطا ، محتمل بوده و علل آنها
- مقدار خطای احتمالی همراه با انواع وظایف عمومی را نشان می دهد
- فراهم نمودن ابزارهایی برای آنالیز و ارزیابی تجهیزات Real-life و دستورالعمل ها
- دامنه و ترکیب فاکتورهایی که ممکنه پتانسیل نقص در اعمال انسانی را باعث می شود ، مورد توجه قرار می دهد .
- فراهم نمودن معیارهای دفاعی که در مقابله با اثرات احتمالی عدم اطمینان انسان به کار می رود.
منابع و ماخذ:
1-Petersen ,Daniel ; 1982; Human error Reduction and safety management;3rd ed
2- M. Everdij , January 2004, Review of Technique to Support the EATMP Safety Assessment Methodology , EUROcontrol Experimental Centre ,
3-B.Kirwan ; 1994, A guide To Practical Human Reliability Assessment, Taylor & Francis ,
4- Waldemar Karwowski , 2001, Accident Analysis and human error , International Encyclopedia of ergonomics and Human Factors, , by Taylor & Francis Inc
5- مشکاتی سید محمدرضا ،1383" بررسی حوادث ناشی از کار ایران در سال 1382 "،اولین همایش ایمنی در بنادر ، تهران ، بهمن 1383،
[1] Human Error Assessment and Reduction Techniqe
[2] Jeremy williams
[3] ILO encyclopedia 1998
[4] Accident analysis and Human error ; Encyclopedai of ergonomy
بررسی میزان تنیدگی شغلی پرستاران شاغل در شهر تهران، بهار 1383

بررسی میزان تنیدگی شغلی پرستاران شاغل در شهر تهران، بهار 1383
ابوالفضل رحیمی* – ربابه معماریان** – محمد آخوند***
(ارائه شده در اولین همایش دانشجویی بهداشت حرفه ای دانشگاه علوم پزشکی ایران دی ماه 1383)
چکیده
پرستار بعنوان عضو اصلی تیم مراقبتی – درمانی نقش مهمی در بهبود و ارتقا، سلامت جامعه ایفا مینماید. تنیدگی یا استرس جزء شناخته شده و لاینفک در پرستاری مدرن است و موجب مشکلات عدیدهای هم برای پرستار و هم بیمار میگردد.
روش کار: این پژوهش یک بررسی توصیفی تحلیلی است که با هدف تعیین میزان تنیدگی شغلی پرستاران و تعیین عوامل موثر بر تنیدگی از دیدگاه پرستاران در شهر تهران در سال 1383 صورت پذیرفت. واحدهای مورد پژوهش 111 نفر از پرستاران شاغل در بخشهای مختلف یک بیمارستان آموزشی (دولتی) و غیرآموزشی (خصوصی) وابسته به دانشگاه تهران بودند که از طریق روش نمونهگیری آسان یا دردسترس با تمایل خود پرستاران در پژوهش شرکت داده شدند. جهت جمع آوری اطلاعات از پرسشنامهای مشتمل بر دو بخش استفاده گردید. بخش اول مربوط به خصوصیات فردی و حرفهای، و بخش دوم جهت سنجش میزان تنیدگی شغلی که در پنج بخش استرسهای مدیریتی، اقتصادی و رفاهی، روانی- اجتماعی، جسمی و محیطی و یک سئوال باز تنطیم شده بود، که به هر گزینه امتیاز 0 تا 4 تعلق میگرفت. در تجزیه و تحلیل دادهها از آمار توصیفی و آزمون آماری کای دو استفاده شد.
یافتهها: این بررسی نشان داد که از کل نمونه های مورد مطالعه 1/44 درصد دارای تنیدگی بالا، 1/54 درصد متوسط و 8/1 درصد دارای تنیدگی کم میباشند. بین میزان تنیدگی شغلی و نوع بیمارستان از لحاظ آماری رابطه معنی داری وجود داشته بطوریکه میزان تنیدگی در نوع آموزشی نسبت به غیر آموزشی بیشتر بود. همچنین بین سابقه کار و میزان تنیدگی رابطه معنیداری وجود داشت.
نتیجهگیری: با توجه به اینکه درصد بالایی از پرستاران دارای تنیدگی متوسط هستند، لذا راهکارهای مقابله و پیشگیری از تنیدگی شغلی برای پرستاران از جمله حمایتهای اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حرفهای پیشنهاد میشود.
واژه هایکلیدی: تنیدگیشغلی،پرستاران،سلامت،عوامل تنشزا
مقدمه:
از مشخصات یک سازمان سالم آنست که سلامت جسمی و روانی کارکنان به همان اندازه مورد توجه و علاقه مدیریت سازمان قرار گیرد که تولید و بهره وری مورد تاکید قرار گرفته است)1(. از سویی بهداشت روانی پرسنل عامل تعیین کنندهای در افزایش بهره وری از نیروی کار و ارائه خدمات بهتر و موثرتر توسط هر سازمان است)2(. امروزه نیروی انسانی بعنوان ارزشمندترین سرمایه سازمان، با مسائل و مشکلات عدیده ای روبروست و کارشناسان مدیریت و روانشناسان سازمانی توجه خود را به عواملی که در افزایش یا کاهش کارآیی انسان تاثیر میگذارد، معطوف داشته و تلاش میکنند با شناسایی این عوامل و بکارگیری تمهیدات لازم بر تاثیر عوامل مثبت افزوده و از نقش عوامل منفی بکاهند. یکی از این عوامل تنیدگیشغلی[1] است که آثار نامطلوبی بر جسم و روح نیروی انسانی داشته و از کارآیی آنان میکاهد)3(.
در روانشناسی، تنیدگی به معنی تحت فشار قرار گرفتن تعریف شده است. هانس سلیه[2] ، تنیدگی(استرس) را پاسخ غیراختصاصی بدن در برابر هر گونه درخواست تلقی نموده و هدف پاسخ های غیراختصاصی را ایجاد تعادل و سازگاری فیزیولوژیک میداند)4(.
در بررسیهای صورت گرفته در زمینه تنیدگی شغلی در طی 30 سال گذشته، پرستاری نیز به علت کافی نبودن تعداد پرستاران و در نتیجه فشار بالای کار به خودی خود به منزله نخستین منبع تنیدگی محسوب میشود)5(. تنیدگی جزیی شناخته شده از پرستاری مدرن است که بهمقدار کم مفید میباشد)6( اما در درازمدت بیماریهای مزمن مانند فشار خون، بیماری قلبی، آسم و... را بر جای میگذارد)7( همچنین، استرسهای شغلی بر سلامتی افراد تاثیر داشته، کیفیت زندگی را کاهش میدهد و احتمال وقوع مصدومیتهای ناشی از کار را افزایش میدهد)8( محیطهای شغلی همچون اتاق عمل، بخشهای سوختگی، روانپزشکی و ... می توانند تاثیرات قابلتوجهی بر وضعیت بهداشت روانی کارکنان داشته باشند)9(. ویلکینسون[3] به نقل از مقامات آموزش بهداشت مینویسد: مشاغلی چون پرستاری، پلیس، مددکاری اجتماعی و معلمی بعنوان چهار حرفه با تنش بالا تشخیص داده شدهاند)10(.
Zautchke و همکارانش(1996) در تحقیقی که بر روی پرستاران شاغل در بخش اورژانس انجام دادند، میزان تنیدگیشغلی در پرستاران شاغل را در حد بالا گزارش نمودند)11(. منصوریان(1375) میزان تنیدگیشغلی پرستاران شاغل در بخشهای مراقبت ویژه بیمارستانهای شهر تهران را در حد متوسط بیان کردهاست)12(. Hinds و همکاران نیز در بررسی که بر روی پرستاران بخش انکولوژی کودکان انجام دادهاست، میزان تنیدگیشغلی موجود در نمونههای مورد پژوهش را در حد متوسط بیان کرد)13(.
طبق تحقیق Hicks وHuscorf (1375) در انگلستان که بر روی دو گروه 50 نفری از پرستاران شاغل در بخشهای عمومی و بخش روانی صورت گرفت، نشانداد که پرستاران شاغل در بخشهای عمومی نسبت به بخش روانی استرس و تنیدگی بیشتری را تجربه میکنند)14(.
گزارشاتی موجود است که تنیدگیشغلی می تواند منجر به فرسودگیشغلی[4]در پرستاران گردد که بر اثر آن قوای فیزیکی و هیجانی فرد تحلیل رفته و موجب بروز نگرشها و پاسخهای منفی فرد نسبت به خود و سایرین گردد)15( همچنین با خشنودی شغلی ارتباط منفی و معنیداری داشته بطوریکه با افزایش تنیدگی، سطح رضایتمندی و متعاقب آن بهداشت روانی پرسنل کاهش مییابد)16،17(.
طبق یک برآورد تقریبی، مشکلات ناشی از کار برای اقتصاد ایالات متحده سالانه 75 تا 90 میلیارد دلار)18( و بر اساس گزارش دیسنزو و دیوید[5] 1998 در انگلستان سالانه تقریب 5 میلیارد پوند از این رهگذر خسارت وارد میشود)19(.
در زمینه اهمیت بررسی عوامل تنشزا در حیطه های مختلف پرستاری با سویل[6] 1992 مینویسد: نیاز است که عوامل تنیدگیآور ویژه هر حیطه از اعمال پرستاری بررسی شود، تا بتوان روشهای مناسب سازگاری با آن را تعیین و تقویت نمود)20(.
با توجه به اینکه شدت تنیدگی از عوامل تعیین کننده در کاهش کمی و کیفی راندمانکاری بوده و نیز با کاهش عملکرد شغلی، مشکلات جسمی و روانی فراوانی در بین پرستاران میشود)21(، تحقیق حاضر میکوشد با بررسی میزان تنیدگیشغلی پرستاران شاغل در بیمارستانهای دولتی و خصوصی و عوامل موثر بر تنیدگیشغلی از دیدگاه خود پرستاران، نقشی در بهبود اطلاعات زمینه ای در رابطه با مشکلات کاری موجود برای پرستاران داشته باشد تا مدیران، مسئولان و برنامهریزان بهداشتی درمانی کشور با استفاده از این داده ها از عواقب سوء تنیدگی شغلی پیشگیری و نهایتا"از افزایش هزینههای مربوط به عدم توجه به آن(هزینههای درمانی کارکنان، غیبت از کار، کاهش کیفیت خدمات بهداشتی درمانی)22() پیشگیری شود.
ادامه دارد....
ارزیابی ایستگاههای کاردفتری بوسیله RULA
به نام خدا
عنوان طرح :
ارزیابی ایستگاههای کاردفتری ازجنبه مخاطرات اسکلتی عضلانی اندام فوقانی
به روش RULA و بیان ارتباط آنها با علائم ناخوشی درکارکنان مربوطه
در یکی از ادارات استان هرمزگان در سال 1385
مجری :
نیلوفر احمدی – کارشناس بهداشت حرفه ای
هدف :
کشف ریسک فاکتورهای عوارض اسکلتی – عضلانی در مشاغل دفتری وارتباط آنها با علائم و دردهای اسکلتی – عضلانی یافته شده طی معاینات ادواری
مقدمه :
تحقیقات مختلفی که تا کنون در خصوص وضعیت سلامتی کارکنان مشاغل دفتری در دنیا صورت گرفته نشان داده که کار طولانی مدت بویژه در کنار کار با کامپیوتر اختلالاتی در وضع سلامتی انسان ایجاد میکند که عمده ترین آنها به شرح زیر میباشند :
1- انواع دردهای عضلانی 4- گردن درد 7- استرس روحی
2- انواع دردهای مفصلی 5- سردرد 8- سندرم تونل کارپال ( درتایپیست ها )
3- کمردرد 6- مشکلات بینایی
همچنین در تحقیقات بعمل آمده از مشاغل نشسته ( اداری ) توسط یک مرکز تحقیقاتی در ایران از 2000 مورد بیماری در طول یکسال 1/11 درصد شکایتهای فیزیکی ناشی از کار به شرح زیر بوده :
1- گرفتگی و دردهای عضلانی 5/41
2- سردرد و درد ناحیه گردن 19 درصد
3- درد ساق پا 18 درصد
4- کمردرد 15 درصد
5- درد در نواحی مختلف دست 5 درصد
خلاصه روش کار :
1- استفاده از روش RULA جهت ارزیابی خطر بروز آسیبهای اسکلتی – عضلانی در اندامهای فوقانی در کارهای دفتری
2- استفاده ازنتایج معاینات ادواری و همچنین ارزیابی شکایات احتمالی افراد از وضع سلامتی و یافته های پزشکی مرتبط با کارثبت شده در پرونده معاینات ادواری در کارکنان مورد نظر
3- بیان ارتباط بین علائم ناخوشی و شکایت از وضع سلامتی و یافته های پزشکی درخصوص هر نفر و ریسک فاکتورهای موجود در همان ایستگاه کاری بصورت جداگانه
4- شماره گذاری و اولویت بندی ایستگاهها به منظور اصلاح شرایط با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی به روش RULA
5- شماره گذاری و اولویت بندی ایستگاهها به منظور اصلاح شرایط با توجه به نتایج حاصل معاینات ادواری و شکایات افراد از وضع سلامتی
6- ارائه پیشنهاد در جهت اصلاح شرایط کار با توجه به نتایج حاصل از ارزیابی و معاینات پزشکی و شکایات افراد از وضع سلامتی
7- کلیه محاسبات آماری با استفاده از نرم افزار EXCEL – 20003 انجام شده است.
این نکته نیز مد نظر است که بخش مهمی از بهبود شرایط کار مربوط به آموزش کاربردی و مداوم اصول درست نشستن به کارکنان و انجام آن توسط ایشان میباشد .
خلاصه مراحل انجام کار:
1- ارزیابی کلیه ایستگاههای کاری کارکنان شاغل در امور دفتری به روش RULA و دسته بندی افراد در دو گروه کاربران کامپیوتر و کارکنان دفتری
2- بررسی کلیه نتایج ثبت شده در فرم های معاینات ادواری از جنبه علایم ناخوشی ، شکایت از وضع سلامتی و یافته های پزشکی مرتبط با کار
3- مقایسه نتایج حاصل از بررسی فرم معاینات و شکایات هر فرد از وضع سلامتی با ریسک فاکتورهای ایستگاه کاری مربوط به همان فرد بطور جداگانه
4- اولویت بندی بهبود شرایط هر ایستگاه با استفاده از نتایج حاصل از ارزیابی به روش RULA
5- بیان ارتباط بین تعداد مخاطرات کشف شده به روش RULA و تعداد علائم بیماری مرتبط در دو گروه شغلی کاربران کامپوتر و کارکنان دفتری با استفاده از ضریب همبستگی
6- ارائه پیشنهاد جهت بهینه سازی هر ایستگاه با توجه به یافته ها
آزمون فرضیه و تعیین ضریب همبستگی :
درآمار توصیفی برای نشان دادن میزان وابستگی و ارتباط بین دو متغیر که با هم رابطه خطی دارند ازضریب همبستگی ( correlation coefficient ) استفاده میشود . این ضریب درجه وابستگی بین دو متغیر را اندازه گیری میکند.
ضریب همبستگی( که با ρ نمایش داده میشود )عددی است بین 1- و 1 و مفهوم آن در سه حالت زیر تعریف میشود:
0=ρ یعنی دو متغیر با هم وابستگی و ارتباطی ندارند
ρ =1 همبستگی مثبت کامل :یعنی دو متغیر به شدت به هم وابسته اند و این همبستگی بصورت مستقیم است یعنی با افزایش متغیر اول متغیر دوم هم افزایش میابد
ρ= -1همبستگی منفی کامل :یعنی دو متغیر به شدت به هم وابسته اند ولی این همبستگی حالت عکس دارد یعنی با افزایش متغیر اول متغیر دوم کاهش میابد .
برای توصیف ضریب همبستگی بین دو متغیر بایستی وجود یک رابطه خطی بین دو متغیر اثبات گردد که با استفاده از آزمون فرضیه برای ضریب همبستگی انجام میشود. بین دو متغیر تعداد مخاطرات اسکلتی عضلانی اندام فوقانی و تعداد علائم و یا شکایات بیماریهای مرتبط در هر ایستگاه کاری بایستی اولا ارتباط خطی وجود داشته باشد که با استفاده از آزمون فرضیه آنرا ثابت کرده سپس نوع و شدت این ارتباط را با استفاده از ضریب همبستگی تفسیر میکنیم.
نتایج حاصل از این بررسی ها در جدول نتایج درج شده است.
خطا و علل آن:
پس از اینکه با استفاده از آزمون فرضیه نوع ارتباط بین تعداد ریسک فاکتورهای کشف شده به روش RULA در هرایستگاه با تعداد علائم و شکایات ناخوشی مرتبط با بیماریهای اسکلتی عضلانی اندام فوقانی را مشخص شد .نتایجی از آن انتظارمیرود که عبارتند از :
1- هرچه تعداد ریسک فاکتورهای هر ایستگاه بالاتر باشد ، فرد شاغل در آن ایستگاه دارای علائم ناخوشی و شکایات بیشتری از وضع سلامتی خود در رابطه با کار باشد که همان نتیجه مورد انتظار است .
2- هرچه تعداد ریسک فاکتورهای هر ایستگاه پائین تر باشد ، فرد شاغل در آن ایستگاه دارای علائم ناخوشی و شکایات بیشتری از وضع سلامتی خود در رابطه با کار باشد . که ممکن است خطاهای اتفاق افتاده باشد . در این صورت با بررسی این موارد میتوان علل خطا را جستجو نمود. ازجمله اینکه آیا فرد در هنگام معاینات تمارض کرده ؟ آیا معاینات با دقت انجام و ثبت نشده؟ آیا شکایات افراد از وضع سلامتی به نحو صحیح عنوان و ثبت نشده ؟ آیا.....؟
اطلاعات بدست آمده :
ا- اطلاعات عمومی:
مجموعا 43 نفر کارمند شامل 32 نفر زن و 11 نفر مرد مورد ارزیابی قرارگرفتند. میانگین سنی آنان 30 سال بود.
از این تعداد 19 نفر کاربر کامپیوتر و 24 نفر کارمند دفتری بودند .
گروه سنی 30 تا 34 سال با 20نفر فراوانترین گروه سنی در بین کارمندان فوق بود.
گروههای سنی | فراوانی مطلق | تعدادزنان | تعدادمردان |
29-25 | 17 | 13 | 4 |
34-30 | 20 | 16 | 4 |
39-35 | 5 | 3 | 2 |
44-40 | 1 | 0 | 1 |
فراوانی کل | 43 | 32 | 11 |
2- اطلاعات اختصاصی:
علائم : نشانه های استقرار بیماری مرتبط با شغل که توسط پزشک در هنگام معاینات دوره ای کشف و در پرونده پزشکی شاغل ثبت شده است.
شکایات : ناراحتی ها و مشکلاتی که شاغل در زمان معاینه دوره ای به پزشک اعلام نموده و در پرونده پزشکی وی ثبت شده است که بدلیل عدم اثبات همه شکایات نمیتوان از آن بعنوان شاخص قابل اعتمادی استفاده نمود .
علائم و شکایاتی که با مشکلات اسکلتی – عضلانی بخصوص در اندام فوقانی ارتباط دارند در 5 گروه به شرح زیر دسته بندی شد : گرفتگی و دردهای عضلانی – سردرد و درد در گردن – درد ساق پا – کمردرد- در در دست .
درگروه زنان شاغل 26 مورد و در گروه مردان 11 مورد از علائم فوق دیده شد( مجموعا 36 مورد علائم مرتبط با عوازض اسکلتی عضلانی ثبت شد)
علائم ثبت شده | فراوانی مطلق | تعداد زنان | تعداد مردان |
گرفتگی و دردهای عضلانی | 18 | 14 | 4 |
سردرد و درد در گردن | 8 | 5 | 3 |
درد ساق پا | 2 | 2 | 0 |
کمردرد | 6 | 3 | 3 |
درد در دست | 2 | 2 | 0 |
فراوانی کل | 36 | 26 | 10 |
نتیجه گیری :
1- ارتباط شغل – سن – جنس و علائم بیماری :
در گروه کاربران کامپوتر 28 مورد و در گروه کارکنان دفتری تنها 8 مورد از علائم ثبت شده . که نسبت ها به ترتیب 5/1 و 3/0 میباشد. در واقع تعداد علائم کشف شده در گروه کاربران کامپیوتر از فراوانی بیشتری نسبت به گروه کارکنان دفتری برخوردار است.
گروههای سنی | درصد فراوانی علائم | درصد زن | درصد مرد | درصدکاربر کامپیوتر | درصدکارمند دفتری |
29-25 | 36 | 31 | 6 | 25 | 11 |
34-30 | 47 | 33 | 14 | 42 | 6 |
39-35 | 14 | 8 | 6 | 11 | 3 |
44-40 | 3 | 0 | 3 | 0 | 3 |
فراوانی کل | 100 | 72 | 29 | 78 | 23 |
جمع امتیاز نهائی ایستگاههای کاری کاربران کامپیوتر از جنبه ریسک فاکتورهای بیماریهای اسکلتی عضلانی در اندام فوقانی 64 و در کارمندان دفتری 24 میباشد با در نظر گرفتن تعداد کاربران کامپیوتر و کارمندان دفتری میانگین امتیاز نهائی ارزیابی پوسچر به روش RULA برای کاربران کامپیوتر 4/3 و برای کارمندان دفتری 3/2 میباشد که نشاندهنده بالاتر بودن ریسک در ایستگاههای کار کامپیوتری نسبت به فعالیتهای دفتری است.
2- بیان ارتباط و همبستگی بین متغیرهای ارزیابی شده از جنبه آماری :
در هردوگروه شغلی میزان همبستگی تعداد علائم مرتبط با عوارض اسکلتی عضلانی که توسط پزشک کشف و ثبت شده با امتیاز نهائی RULA در حد متوسط ( 5/0 ) بدست آمد . همچنین میزان همبستگی تعداد علائم فوق در دو گروه زنان و مردان نیز با امتیاز نهائی RULA در هرگروه نیز در حد متوسط ( 5/0 ) محاسبه شد.
متوسط امتیاز RULA برای ایستگاههای کاری کامپیوتر 3 و برای پستهای کار دفتری 2 محاسبه شده یعنی بهبود و اصلاح پست های کار با کامپیوتر بر کار دفتری ارجحیت دارد
پیشنهادات برای بهبود پستهای کار با کامپیوتر:
با بررسی علائم ثبت شده در پرونده معاینات کاربران کامپیوتر فراوانترین علامت ثبت شده بعد از اختلالات بینائی دردهای عضلانی بخصوص در ناحیه ستون مهره ها میباشد که با آموزش نکات زیر و پی گیری بمدت 6 ماه 70 درصد افراد بهبود نسبتا قابل توجهی حاصل نمودند:
نحوه تنظیم صندلی قبل از نشستن - نحوه تنظیم صفحه کلید و صفحه نمایش – نحوه صحیح نشستن روی صندلی - انجام حرکات نرمشی قبل و حین انجام کار – پرهیز از نشستن طولانی و عادت به ابنکه هرنیم ساعت یکبار بلند شده و یک تا دو دقیقه در اتاق قدم بزنند – نظم و نظافت میز و فضای کار – در دسترس قراردادن وسایل پرمصرف بمنظور پرهیز از پوسچرهای نادرست – آموزش نحوه صحیح برداشتن بار – آموزش پرهیز از انجام پوسچرهای نادرست نظیر خم شدن و چرخیدن در حین کار.
منابع علمی :
1. کتاب مهندسی عوامل انسانی در صنعت و تولید ، نوشته : مارتین هلاندر ، ترجمه : علیرضا چوبینه ، انتشارات : راهبرد
2. مجله صنعت و ایمنی شماره 86 – خرداد و تیر 1381 – مقاله ایمنی کار در کاربران کامپیوتر و ماشین نویسان ، نوشته : دکتر سید سعید مدرس
3. شیوه های ارزیابی پوسچر در ارگونومی شغلی – دکتر علیرضا چوبینه - 1383
4. مبانی بهداشت حرفه ای کار با کامپیوتر ، تالیف دکتر افشین نیاکان، انتشارات : هیرمند
5. ارگونومی در عمل ، نوشته : محمد امین موعودی ، علیرضا چوبینه ، انتشارات : کتاب ماد وابسته به نشر مرکز
6. انسان ،آنتروپومتری ، ارگونومی و طراحی ، نوشته : استفن فیزنت ، ترجمه : علیرضا چوبینه ، محمد امین موعودی ، انتشارات : کتاب ماد وابسته به نشر مرکز
7. نسخه الکترونیکی کتاب بیماریهای اسکلتی عضلانی اندام فوقانی ، نوشته : دکتراشرف السادات بطحایی، دکترکامران خلیلی، انتشارات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
8. www.osha.org
خسارات ناشی از افسردگی مرتبط با کار
خسارات ناشی از افسردگی مرتبط با کار
William McPeck
Maine State Government
March 2002
برگردان به فارسی : نیلوفر احمدی – کارشناس بهداشت حرفه ای
مدیریت درمان تامین اجتماعی استان هرمزگان
مقدمه:
برآورد میشود بین 11 تا 17 میلیون نفر از آمریکائی ها دچار افسردگی باشند.
oاین تعداد بین 5 تا 10 درصد کل جمعیت است.
oزنان بیش از مردان دچار افسردگی میشوند.
oهرسال 30 هزار مورد خودکشی رخ میدهد .
oاین آمار فقط مربوط به افرادی است که تحت درمان بوده یا بیماری آنها توسط پزشک تشخیص داده شده .
برآورد خسارات ناشی از افسردگی در آمریکا:
1- نتایج مطالعات گرینبرگ 1993:
nاتحادیه های صنفی فقط بعلت بیماری افسردگی کارکنان متحمل 44میلیارد دلار خسارت به شرح زیر شده اند :
n12 میلیارد دلار خسارت ناشی از کاهش بهره وری
n12 میلیارد دلار خسارت ناشی از روزهای کاری ازدست رفته بعلت عدم حضور فرد شاغل در محل کار
n12 میلیارد دلار مجموع خسارتهای مستقیم ( غرامت و...)
n5/7 میلیارد دلار بابت فوت افراد بیمار
2- نتایج مطالعات درسال 2000:
nهزینه ازکارافتادگی هر فرد شاغل بعلت افسردگی در هرسال 425/5 دلار میباشد.
nهزینه درمان هرفرد شاغل مبتلا به افسردگی به اضافه هربیماری مزمن دیگر 7/1 برابر بیش از سایر شاغلان میباشد.
nتعداد روزهای استراحت پزشکی شاغلان افسرده زیر 40 سال طی یکسال 5/3 بار بیشتر از شاغلان بالای 40 سالی است که به افسردگی مبتلا نمیباشند.
nهر 5/1 بار غیبت از کار کارکنان بعلت افسردگی 20 درصد میزان بهره وری آنان را کاهش میدهد.
3- نتایج مطالعات دیویدسون 1998:
nطی یک سال فقط بعلت افسردگی حدود 12 میلیارد دلار خسارت بابت روزهای کاری از دست رفته محاسبه شده است.
nبرآورد میشود هزینه های بیماری افسردگی به تنهایی بیش از هر بیماری دیگری باشد.
4- نتایج مطالعات در کارکنان بانک شیکاگو 1991-1988
o52 درصد از بیماریهای روانی را مبتلایان به افسردگی تشکیل میدهند.
oفقط طی سال 1991 هزینه بیماران مبتلا به افسردگی معادل 000/930 دلاربود.
o62 درصد از کل روزهای استراحت پزشکی بیماران روانی مربوط به مبتلایان به افسردگی بود.
oافسردگی با 40 روز استراحت پزشکی بابت هربیمار در بین تمام بیماریها رتبه اول را بخود اختصاص داد.
اقدامات بانک شیکاگو:
oافزایش سطح آگاهی و آموزش کارکنان در مورد بیماری افسردگی
oآموزش به مدیران
oافزایش سطح آگاهی اتحادیه صنوف
oتمرکز بر مدیریت پیشگیری ودرمان بیماری افسردگی
oاجرای برنامه غربالگری بهداشتی کارکنان
oبرنامه ریزی برای اقدامات درمانی پیشرفته
نتایج اقدامات بانک شیکاگو:
oکاهش خسارات مستقیم بابت بیماری افسردگی در کل بیماران از 1 میلیون دلار به 400 هزاردلار ( 1996-1992)
oکاهش درصد فراوانی بیماری افسردگی از 62 درصد به 45 درصد ( 1995 -1992)
oکاهش هزینه های مستقیم درمان بیماری بابت هرنفر از 116 دلار به 58 دلار
oکاهش شیوع بیماری افسردگی از 8/1 مورد به 8/4 مورد در هر 1000 نفر (1995-1989)
5- نتایج مطالعات سازمان تحقیقات بهداشتی پیشرفته
( HERO( Health Enhancement Research Organization
الف- خلاصه نتایج بعمل آمده از مطالعه ریسک فاکتورهای محیط کار (1996-1990) در 6 صنعت از 500/47 صنعت بزرگ امریکا:
n70 درصد کارکنان از افسردگی شکایت داشتند.
n46 درصد کارکنان ازبالا بودن استرس کاری شکایت داشتند.
n35 درصد کارکنان دچار بیماری دیابت بودند.
n21 درصد کارکنان دچار اضافه وزن بودند.
n14 درصد کارکنان سیگاری بودند.
n12 درصد کارکنان دچار افزایش فشار خون بودند.
nو 10 درصد آنها دچار بی تحرکی در کار بودند .
ب- مطالعه شیوع افسردگی در میان کارکنان دولتی آمریکا (SOM ) 1997
o 1 هزارو 561 نفر از کارمندان دچار افسردگی بودند که از این تعداد 66 درصد کارمند رسمی و 6 درصد از کارکنان قراردادی بودند.
oتعداد زنان افسرده در این گروه بیش از 5/2 برابر مردان بود.
o7/6 میلیون دلار معدل 14 درصد هزینه های درمانی صرف بیماری افسردگی کارکنان شد.
nاز کل 308 دلار هزینه درمانی بابت بیماری هر نفر فقط 102 دلار بابت بیماریهای روحی ازجمله افسردگی صرف شد.
n904 کارمند به علت افسردگی به متخصص اعصاب و روان ارجاع داده شدند.
nدرمجموع 1908 نفر از کارمندان به دلیل مشکلات روحی به متخصص اعصاب و روان مراجعه کردند.
oمیزان شیوع بیماران بستری بعلت ابتلا به بیماریهای جسمی:
n95 نفر در هر 1000 نفر بیمار افسرده
n67 نفر در هر 1000 نفر بیمار غیر روحی
oدر بسیاری از مطالعات پزشکی افراد دچار افسردگی شکایات بیشتری از ناراحتی های جسمی ( غیرواقعی ) ابراز مینمایند.
oبابت درمان بیماری افسردگی کارکنان مبلغ 279/083/1 دلار صرف خریداری دارو شده است(1997)
متوسط هزینه سرانه هرنفر 50 دلار در ماه برآورد شده است.
هر بیمار افسرده در سال بطور متوسط 2/16 بار توسط پزشک ویزیت شده است.
73 درصد از کارکنان دچار افسردگی بطور مرتب دارو مصرف میکنند.
1 هزارو 672 نفر از کارکنان (9/6 درصد) از افسردگی شکایت داشتند( 1999)
76 درصد آنان از کارمندان رسمی بودند.
یک نفر از هر 12 نفر مبتلا به افسردگی بوده (1998(
کارکنان دچار افسردگی در یکسال حداقل 15 هزار بار به روان پزشک مراجعه کرده اند(1998(
هزینه درمانی بیماریهای روحی کارکنان افسرده 3/1 میلیون دلار و هزینه درمانی بیماریهای جسمی ایشان 2/4 میلیون دلار بوده( 1998)
درمجموع هزینه های درمانی کارکنان افسرده بالاتر از کارکنانی است که به بیماریهای روحی مبتلا نیستند.
بیش از 1/1 میلیون دلار صرف تهیه داروهای ضد افسردگی شده (1999)
50 درصد مبتلایان به افسردگی دوره 6 ماهه دارودرمانی خودرا بطور کامل انجام ندادند.
58 درصد از مبتلایان به افسردگی اصلا دارو دریافت نکردند.
ج- مطالعه شیوع افسردگی در کارکنان اتحادیه مدیریت درمان دولتی آمریکا (MHMC)
برنامه غربالگری تعاملی بیماران به دو روش زیر:
غربالگری از طریق برقراری تماس تلفنی با بیمارانETAP
غربالگری از طریق ارتباط آنلاین اینترنت
ملاقات پرستار با بیماران وپی گیری بیماران
مطالعه پایلوت از طریق درمان انتخابی
نتیجه غربالگری تعاملی از طریق برقراری تماس تلفنی با بیماران:
SOM: فقط برای یک نفر از هر 19 نفر بیمار قابل اجرا بود.
MHCM: 96 درصد کارکنان بیمار تحت پوشش این روش قرارگرفتند.
دلایل انتخاب برنامه ETAP
شیوع زیاد بیماری افسردگی بین کارکنان
پرهزینه بودن بیماری افسردگی
ارتباط مرگ ومیر با افسردگی ( خودکشی )
ویژگیهای استقرار سیستم پی گیری و غربالگری در برنامه ETAP:
مدارک فاقد نام و اطلاعات شخصی باشند
نگهداری مدارک بصورت محرمانه باشد – کلیه مکالمات تلفنی از طریق تایپ با صفحه کلید بوده و هیچگونه گفتگو از طریق ارتباط صوتی انجام نشود.
فقط در صورت تمایل و توافق بیمار اطلاعات در اختیار وی گذاشته شود.
دوروش غربالگری EPAT وجود دارد:
برای بیماران افسرده و مانیک
برای معتادان به الکل
غربالگری ETAPبرای بیماران افسرده و مانیک:
با استفاده از پرسشنامه 10 سوالی معتبرو استاندارد شده توسط (دانشگاه هاروارد)
با استفاده از پرسشنامه 3 سوالی معتبرو استاندارد شده توسط (دانشگاه هاروارد)
غربالگری ETAPبرای معتادان به الکل:
با استفاده از پرسشنامه 10 سوالی مورد استفاده سازمان جهانی بهداشت برای غربالگری معلولان در سال 1982
غربال کردن افراد الکلی با رفتارهای خطرناک از معتادان به الکل
اقدامات لازم برای اجرای ETAP :
واگذاری 800 شماره تلفن بدون مالیات ( بدون هزینه) به هر سازمان
امکان پاسخ فوری به تلفنها
ارائه گزارش هفتگی یا ماهیانه
امکانات آموزشی و ارتقاء برای کارکنان درگیر برنامه غربالگری
اجرای برنامه های تقویت کننده و تاکید کننده غربالگری به مناسبتهای خاص:
روز بدون الکل : در ماه آوریل
روز غربالگری بیماران افسرده : در ماه اکتبر
برقراری ارتباط خودکار بین سیستم غربالگری با بیمه خدمات درمانی
نتایج غربالگری ETAP در سطح ملی :
شناسائی بیماران افسرده :
73 درصد تماس گیرندگان دچار افسردگی بودند.
شدت افسردگی 80 درصد بیماران خفیف تا متوسط بود.
90 درصد بیماران در زمان تماس تحت درمان نبودند.
87 درصد تماس گیرندگان افراد شاغل بودند.
75 درصد زنان و 70 درصد مردانی که تماس گرفتند دچار افسردگی بودند.
شناسائی معتادان به الکل :
70 درصد تماس گیرندگان معتاد به الکل بودند.
میزان وابستگی96 درصد معتادان به الکل در حد خطرناک تا شدید بود.
4/95 درصد از معتادان به الکل در زمان تماس تحت درمان ترک اعتیاد نبودند.
81 درصد تماس گیرندگان از افراد شاغل بودند.
72 درصد مردانی که تماس گرفتند معتاد به الکل بودند.
میزان وابستگی98 درصد آنان به الکل در حد خطرناک یا بالاتربود.
61 درصد زنانی که تماس گرفتند معتاد به الکل بودند.
میزان وابستگی93 درصد آنان به الکل در حد خطرناک یا بالاتربود.
نتایج غربالگری ETAP در سال 2001:
سهم هر سازمان از تماسها بین 3/0 تا 7 درصد بود
از مجموع 730 تماس در :MHCM
505 تماس مربوط به غربالگری بیماران افسرده
225 تماس مربوط به غربالگری معتادان به الکل بود
71 درصد تماس گیرندگان زن بودند
70 درصد تماس گیرندگان دارای علائم افسردگی بودند.
85 درصد تماس گیرندگان که دچار افسردگی بودند در هنگام تماس تحت درمان قرار نداشتند.
برنامه ملاقات پرستاران با بیماران در MHCM:
اجرای برنامه مدیریت درمان بیماران توسط پرستار بطور تقریبی به ازای هر نفر 150 دلار هزینه دربرداشت.
مراحل برنامه پیگیری 6 ماهه درمان بیماران:
آموزش به بیماران
ارزیابی میزان پبشرفت در درمان بیماران
غربالگری موارد خودکشی بیماران
تهیه برنامه زمانبندی درمان
پیش بینی اقدامات لازم در شرایط دشواردرمان بیماران
برگزاری دوره های هفتگی مرور برنامه و مشاوره با روانپزشک
نتیجه گیری:
74 درصد از بیماران تا 6 ماه تحت درمان داروئی منظم قرارگرفتند.
57 درصد از مبتلایان به اسکور شدید افسردگی حداقل 50 درصد بهبود حاصل نمودند.
عملکرد شغلی 18 درصد از بیماران بهبود قابل توجهی نشان داد.
نهایتا به ازای هر نفر شاغل 2600 دلار در هزینه های درمانی صرفه جوئی بعمل آمد.
منبع اطلاعاتی:
مقاله Depression and the Employer
نوشته William McPeck
March 2002
خطای انسانی حلقه ارتباطی ارگونومی و ایمنی
خطای انسانی حلقه ارتباطی ارگونومی و ایمنی
در بیان تاریخچه توسعه و گسترش علم ارگونومی هموراه از سالهای جنگ جهانی دوم بعنوان دوران طلایی رشد ارگونومی یاد می شود؛ در طی این سالها عدم توجه لازم به توانمندیها و محدودیتهای ذهنی و جسمانی کاربران در طراحی و ساخت تجهیزات جنگی باعث شد که فن آوریهای بکار رفته در تسلیحات نظامی نظیر هواپیماهای جنگی، رادارها، تانکها و غیره از توانائیهای استفاده کنندگان آنها پیشی گیرد که یکی از نتایج مهم آن افزایش وقوع خطاهای انسانی در استفاده، تعمیر و نگهداشت تجهیزات فوق و بروز مکرر حوادث فاجعه بار نظیر سقوط متعدد هواپیماهای جنگی حتی در حین پروازهای آموزشی بود. تلاشهای پیامد این وضعیت که عمدتاٌ بر روی طراحی بهینه کنترلگرها و نمایشگرها معطوف بود سرآغازی مهم در توسعه و فراگیر شدن علم ارگونومی محسوب می شود. بدلیل اهمیت بکارگیری اصول علم ارگونومی در کنترل خطاهای انسانی، در این مقاله سعی می شود که جنبه های مختلف خطاهای انسانی مورد بحث قرار گیرد.
مفهوم خطای انسانی
خطاهای انسانی به مجموعه ای از اعمال انسانی اطلاق می شود که از هنجارها، حدود و استانداردهای از قبل تعریف شده، طبیعی و قابل قبول تخطی می نمایند.
بر اساس نتایج مطالعات مختلف خطاهای انسانی عامل اصلی حوادث محسوب می شوند، برای مثال Heinrinh عامل حدود 88% حوادث را خطاهای انسانی گزارش می کند، Drew 8%0 تا 90% حوادث را ناشی از خطاهای انسانی می داند، Billing&Reynard نیز خطاهای انسانی را عامل وقوع 70% تا 90% حوادث معرفی می کنند. در آمار حوادث 9 ساله ایران نیز (از سال 1369 تا 1377) علت اصلی وقوع حوادث در کلیه سالهای مورد بررسی بغیر از سال 1369 خطاهای انسانی ذکر شده که در طبقه بندی ارائه شده توسط سازمان تأمین اجتماعی با عنوان "بی احتیاطی" قید شده است. Older&Spicer نیز در بحث علل وقوع حوادث عقیده دارند که یکی از علل اساسی اغلب حوادث در کنار محیط و تجهیزات خود افراد هستند. در یک مطالعه دیگر که توسط Shinar صورت پذیرفته علت اصلی اغلب حوادث رانندگی، خطای انسانی معرفی شده است.
عوامل موثر بر خطاهای انسانی
محققین مختلف تقسیم بندیهای گوناگونی را در باره علل و عوامل مؤثر در بروز خطاهای انسانی ارائه کرده اند برای مثال Niles T.Welch اصلیترین علل خطاهای انسانی را در شش گروه زیر طبقه بندی کرده است که هر کدام از آنها را نیز می توان به درجات مختلف دسته بندی کرد.
1- پیچیدگی ؛اندازه سیستم و یا تعداد مواردی که لازم است مشاهده، کنترل و مورد توجه قرار گیرند در بروز خطاهای انسانی نقش کلیدی را بازی می کنند. در واقع پیچیدگی با توجه به تعداد موارد، اهداف، نشانگرها، موارد پیش بینی شده در چک لیستها و یا قطعات و تجهیزاتی که باید بعنوان بخشی از فرایند مورد بررسی قرار گیرند تعیین می شود.
2- استرس؛ فشارهای وارده بر اپراتور جهت انجام کار صحیح، دقیق و ایمن باعث ایجاد استرس شده که آنهم بنوبه خود بر احتمال وقوع خطای انسانی می افزاید.
3- خستگی؛ خستگی جسمانی در اثر فاکتورهایی نظیر کمبود خواب و استراحت، تنوع وظایف و کم بودن زمان استراحت بین شیفتهای کار و غیره بوجود آید که می تواند بر نرخ خطاهای انسانی بیفزاید.
4- محیط؛ شرایط فیزیکی(درجه حرارت، درصد رطوبت، روشنایی، کیفیت هوای محیط کار و غیره) که اپراتور تحت آن شرایط فعالیت می نماید می تواند بر احتمال بروز خطاهای تأثیر بگذارد. همچنین محیط اجتماعی و فرهنگی نامناسب(برای مثال در جائیکه تشریک مساعی و همکاری وجود نداشته و روحیه کاری پائین باشد) نیز بر روی احتمال وقوع خطاهای انسانی مؤثر خواهد بود.
5- آموزش؛ این فاکتور نشاندهنده کمیت و کیفیت آموزشهای است که اپراتور تحت یک سیستم ویژه دریافت کرده است.
6- تجربه؛ منظور از این عامل آموخته های عملی اپراتور ها در کار با سیستم مورد مطالعه است.
در یک طبقه دیگر که توسط Kirwan و همکاران او ارائه شده است عوامل مؤثر در بروز خطاهای انسانی در پنج دسته زیر تقسیم بندی شده است:
1- زمان؛ بدون شک یکی از عوامل اثر گذار در نرخ خطاهای انسانی زمان لازم برای انجام یک عمل است که این فاکتور نقش خود را بویژه در شرایط بحرانی و استرس زا بخوبی نشان می دهد و بر همین اساس نرخ خطاهای انسانی در انجام یک عمل یکسان در شرایط مختلف با هم دیگر متفاوت می باشد برای مثال در حالیکه نرخ خطای انسانی در یک عملیات ساده و معمول برابر 001/ می باشد این نرخ در حین فعالیتهایی که همراه با استرس هستند 3/ است.
2- کنترلگرها و نشانگرها؛ که رابط بین انسان و ماشین در سیستم انسان ـ ماشین بوده و در صورتیکه طراحی، ساخت و نگهداری آنها با در نظر گرفتن محدودیتها و توانمندیهای روانی و جسمانی کاربران آنها صورت نگیرد در هنگام عملیات بر نرخ خطاهای انسانی افزوده خواهد شد.
3- آموزش و تجربه
4- دستورالعملها؛ وجود دستورالعمل های انجام کار بالاخص بصورت مکتوب از اعمال سلیقه های شخصی و همچنین بروز سر در گمی در شرایط لازم کاسته و به همان نسبت نیز از میزالن خطاهای انسانی حواهد کاست.
5- سازماندهی وظایف؛ منظور از سازماندهی وظایف تعیین کامل و دقیق وظایف افراد در انجام کارهای روزمره و ضروری است.
6- پیچیدگی وظیفه
لازم به یاد آوری است که علاوه بر موارد یاد شده عوامل دیگری نیز وجود دارد که بر پیچیدگی خطاهای انسانی می افزاید برای مثال خستگی افراد در اغلب موارد می تواند فراتر از یک خستگی ساده باشد؛ خستگی ممکن است بصورت یک بار اضافی حسی کوتاه مدت (برای مثال وقتی که اطلاعات ارائه شده در صفحه نمایش بیش از حد زیاد باشد)، خستگی جسمی و یا ذهنی طولانی مدت ناشی از انجام یک وظیفه تکراری ناشی شود باشد. همچنین زیاد بودن فاکتورهای مورد قضاوت و تصمیم گیری در پیچیده کردن شرایط نقش بسزایی دارد. علاوه بر این خطاها در پاره أی اوقات از سوی افراد با تجربه و ماهر سر می زند که سعی می کنند به هر ترتیبی موقعیتهای موجود را بهبود بخشند. در این میان شاید مهمترین فاکتورو پیچیده کننده این واقعیت باشد که خطاها معمولا" ترکیبی از چند رویداد بوده که در کنار همدیگر بصورت یک مجموعه منظم در آمده و در نهایت منجر به بروز یک اشتباه می شوند، افزون بر مطالب فوق بهنگام اجرای یک فرایند مفهوم خطای انسانی کمی کسترده تر از انجام خطا توسط اپراتور بوده و خطاهایی نظیر بروز خطا در مراحل طراحی، نگهداری و ارتباطات را نیز در بر می کیرد. از دیگر فاکتورهای پیچیده کننده می توان به انجام وظایف غیر عادی در برابر وظایف روتین، داده های محدود در برابر اطلاعات زیاد و ریسک فرضی در برابر ریسک واقعی اشاره کرد.
اختلالات روانی ، ماهیچه ای - اسکلتی و تولید مثل ناشی از کار در زنان شاغل
اختلالات روانی ، ماهیچه ای - اسکلتی و تولید مثل ناشی از کار در میان زنان شاغل
تاریخچه ، دستاوردهای فعلی و مبانی تحقیقات آینده
حمید الماسی
کارشناس ایمنی و بهداشت صنعتی
چکیده مقاله : بر طبق تغییراتی که اخیراً در محیطهای کاری و شرایط اقتصادی بوجود آمده است نسبت زنان شاغل در ژاپن افزایش یافته است . علایم کار زیاد و استرس بر روی زنان شاغل ژاپنی مانند سایر کشورهای صنعتی است ، بجز کشورهایی که در آنها هنوز نظام مردسالاری حاکم است . در این بررسی ما سعی خواهیم کرد با تمرکز بر بهداشت تولید مثل ، اختلالات دستگاه ماهیچه ای – اسکلتی (WMSDs)و اختلالات روانی ، تاریخچه ، دستاوردهای فعلی و مبانی تحقیقات آینده در بهداشت حرفه ای زنان شاغل را شرح دهیم .در بررسی بهداشت تولید مثل بیشتر به عوارض بارداری توجه شده است تا زمان باردار شدن و اخیراً تحقیق بر روی زمان باردار شدن هم به یکی از موضوعات روز تبدیل شده است . تحقیقات آینده نه تنها در طی مدت بارداری و بر روی عوارض ناشی از بارداری بلکه بر روی اختلالات ناشی از بر هم خوردن تعادل هورمونی و یائسگی و شرایط بهداشتی بعد از یائسگی هم انجام می شود . اختلالات (WMSDs) غالباً از نقطه نظر تفاوتهای جنسی و عوامل وابسته آن با هم مقایسه میشوند . در بخش تاریخی تحقیق بهداشت روانی در زنان شاغل ژاپنی ، فشار های روحی – روانی کار بر روی پرستاران بررسی شده است . ما این نتایج را با نتایج حاصله از آخرین تحقیقات در اروپا و آمریکا که تأثیر متقابل فشارهای روحی – روانی کار و مسئولیت خانوادگی زنان را بررسی کرده اند مقایسه میکنیم . پیش بینی وضعیت احتمالی زنان شاغل در ژاپن کار ساده ای نیست ولی در مجموع حمایتهای خانوادگی و بهبود شرایط محیط کار باعث بهبود سطح کیفی و ترویج بهداشت آنان خواهد شد .
لغات کلیدی : زنان شاغل ،تولید مثل ، دستگاه ماهیچه ای – اسکلتی ، اختلالات روانی ، مباحث تحقیق
· مقدمه
بر طبق مطالعهای که بوسیله آژانس مدیریت و هماهنگی انجام شد ، نسبت زنان شاغل به کل نیروی کار شاغل در سال 2000 برابر با 40% بوده است . اگر منحنی نسبت زنان شاغل را بر حسب سن رسم کنیم ، یک منحنی (M) شکل را نشان میدهد که دارای 2 پیک دز سنین 20 تا 24 سال و 30 تا 34 سال است و یک فرورفتگی در سنین 25 تا 29 سال دارد . با اینکه خیلی از زنان کار خود را به خاطر بچه دار شدن و یا نگهداری از کودک ترک نموده اند با این حال با رواج تحصیلات عالی و ازدواج دیر در بین زنان در سالهای اخیر نسبت زنان شاغل و همچنین سنین 25 تا 29 سال در حال افزایش است .
بر طبق نتایج بررسی بر روی زنان شاغل بوسیله وزارت کار مشخص گردید که تعداد زنانی که بخاطر بچه دار شدن یا نگهداری از بچه کار خود را ترک میکنند در حال کاهش است و این انتظار میرود که زنان بیشتری پس از بچه دار شدن به سر کار خود بازگردند . پس از اصلاح قانون برابری فرصتهای شغلی زن و مرد در سال 1998 ، زنان میتوانند در مشاغلی که قبلاً اکثراً توسط مردان انجام میگرفت کار کنند . بعلاوه بعد از لغو قانون حمایت از زنان بوسیله قانون استاندارد کار ، زنان اجازه دارند که اضافه کاری بکنند یا تا دیر وقت کار کنند . با این قوانین آسانگیر برای زنان ، زنان میتوانند به همان سبکی که مردان کار میکنند ، کار کنند .
با این حال هنوز هم موانعی بر سر راه زنان شاغل وجود دارد : A) آنها نسبت به مردان مسئولیت بیشتری در زمینه خانه داری دارند ؛ B) نظام قبول نگهداری از بچه ها و والدین سالخورده ؛ C) اکثر زنان شاغل بصورت پاره وقت یا موقت مشغول به کار هستند که این بدین معنی است که سیستم بیمه آنان ضعیف و ناکارآمد است و اختلاف حقوق بین زنان و مردان هنوز هم بسیار زیاد است .
در یک چنین اجتماعی که نظام تأمین اجتماعی دارای ضعفهایی است و مردم درباره نقش جنسیت تصورات و عقایدی عمیق و ریشه دار دارند برای زنان شاغل ممکن است سخت باشد که ملزم باشند مانند مردان به کار بپردازند . برای مثال پس از لغو قانون حمایت از زنان ، زنانی که ساعات بسیار طولانی به کار می پرداختند از مشکلات جدی رنج می بردند . آنها ممکن بود فوت کنند از شدت کار طاقت فرسا خودکشی کنند .
در این مقاله ما موضوعات مهمی نظیر سلامتی تولید مثل در زنان ، اختلالات دستگاه ماهیچه ای – اسکلتی ناشی از کار (WMSDs) و بهداشت روانی را در ژاپن و کشورهای صنعتی بررسی خواهیم کرد و در مورد موضوعات بررسی های آینده بحث خواهیم کرد .
· زنان شاغل و تولید مثل
A. تماس با عوامل شیمیایی
اختلالات قاعدگی : شکایت داشتن از اختلالات قاعدگی یکی از علائم شایع است . مشخصاتی مانند طول مدت و نظم دوره ، طول مدت و میزان مایع ، قاعدگی دردناک و ناراحتی های دیگر قاعدگی در یک سیکل کامل ماهیانه مورد بررسی قرار گرفتهاند که آیا به شغل وابستهاند یا نه . بر طبق گزارشات قاعدگی تحت تأثیر تماس با عوامل شیمیایی ناشی از کار قرار دارد . تماس شغلی با هورمونهای مصنوعی ، حلالهای آلی ، دی سولفید کربن و تماس با عوامل شیمیایی حالت دهنده مو تغییراتی در سیکل قاعدگی ایجاد می نماید . وقتی فرآورده های prostaglandin (نوعی اسید چرب) افزایش می یابد و در خلال قاعدگی در مخاط غشاء رحم آزاد می شود و باعث افزایش غیر طبیعی فعالیت رحم و کم خونی موضعی و گرفتگی عضلات لگن خاصره و درد در این ناحیه میشود که به آن قاعدگی دردناک می گویند .
ممکن است گاهی این درد در نتیجه درد پاها ، کمر درد یا اختلالات گوارشی بوجود بیاید به همین دلیل تشخیص درد به عنوان علائم پیش از قاعدگی مستلزم تعیین زمان محتمل قاعدگی بعدی است که هنوز بوجود نیامده . گزارش در ابتدای قاعدگی بعدی ایجاد اشکال میکند . علائمی که در رابطه با قاعدگی هستند بستگی زیادی به سن ، تعداد زایمانها و وسایل جلوگیری از بارداری و حتی روشهای تحقیقاتی دارند . ارتباط بین قاعدگی دردناک و کار در صنایع پلاستیک فشرده (تقویت شده) ، تماس با جیوه و تولوئن هنوز به طور کامل محرز نشده است . مشخص شده است که قاعدگی دردناک در میان آرایشگران شایع است و بعضی تحقیقات نشان می دهد که رابطه ای بین آرایشگری (کار با ماده آنتی نئو پلاستیک) و بی نظمی در سیکل قاعدگی یا بی نظمی در زمان خونروش وجود دارد .
ناباروری : بروز ناباروری بستگی به زمان باردار شدن و توانائی باروری فرد دارد . بر طبق گزارشات تماس با جیوه ، اکسید نیتروژن ، فرمالدئید و حلالهای آلی در زنان شاغل باعث تأخیر در باردار شدن می شود . رابطه بین تماس با حلال های آلی ، گرد و غبار ، حشره کشها ، رنگها و برخی فلزات با بروز ناباروری تأیید شده است .
عوارض بارداری : افزایش دفعات سقط جنین در والدینی که در صنایع نساجی و یا صنایعی که با نیمه هادی ها کار می کنند و والدینی که با اتیلن گلیکول و یا حلالهای آلی سر و کار دارند تأیید شده است .در میان زنان شاغل که با حلالهای آلی و حالت دهنده های مو کار میکنند در سنین باروری تعداد جنین ها کاهش می یابد .
یائسگی : مطالعاتی در مورد ارتباط بین شغل و دوره یائسگی و علائم آن به ندرت یافت میشود . دوره یائسگی ممکن است با استعمال سیگار و تماس با دی سولفید کربن در ارتباط باشد ...
ادامه دارد
نوبت کاری
نوبت کاری
مهندس عبداله دادور
کارشناس بهداشت حرفه ای مرکز بهداشت شهرستان شبستر
مقدمه
نوبت کاری از جمله پدیده های اجتماعی است که ریشه در تاریخ انسان دارد و امروزه نیز به دلایل اقتصادی و تکنولوژیک وجود دارد . پدیده نوبت کاری در بسیاری از صنایع و کارخانجات نظیر صنعت نفت ، نیروگاهها ، فولاد و ذوب آهن و بطور کلی هر صنعتی که در آن سرمایه گذاری اقتصادی سنگینی شده است و همچنین در برخی مشاغل خدماتی مثل پزشکی ، پرستاری ، آتش نشانی ، نیروی انتظامی ، خدمات آب ، برق ، تلفن و ... وجود دارد و افراد در این نوع مشاغل بطور شبانه روزی در حال فعالیت هستند . این افراد مجبورند در روز که جامعه فعال است در خواب باشند و شب که جامعه در خواب بسر می برد بیدار بوده و به فعالیت مشغول باشند .
طبق آمارهای منتشره 25% از کل نیروی کار با پدیده نوبت کاری مواجه هستند . با افزایش روزافزون جمعیت و نیاز به خدمات و صنعتی شدن جوامع ، نوبت کاری بطور مستمر افزایش خواهد یافت . با توجه به اثراتی که نوبت کاری بر روی سلامتی و ایمنی کارکنان دارد و می تواند در تولید و بهره وری نیز تاثیر گذار باشد بررسی و توجه به این مشکلات ضروری بنظر می رسد . این مقاله کارفریان ، سرپرستان ، اعضای کمیته ایمنی و بهداشتکار و کارکنان را کمک می کند تا بدانند :
- نوبت کاری چیست ؟
- نوبت کاری چطور می تواند بر روی کارکنان اثر بگذارد ؟
- خطرات نوبت کاری چیست ؟
- چطور می توان خطرات نوبت کاری را کنترل نمود ؟
نوبت کاری چیست ؟
منظور از نوبت کاری هر نوع کاری است که در خارج از ساعت معمول کار روزانه ( 7 صبح الی 6 بعد از ظهر ) انجام شود و شامل :
- شیفت های ثابت شب ، شیفت های ثابت دیگر ( از قبیل شیفت عصر ) و یا شیفت های که قبل از 6 صبح شروع می شود .
- شیفت های چرخشی که زمان کار از روز به عصر یا از روز به شب تغییر یابد که این ممکن است بصورت هفتگی یا ماهیانه باشد .
- شیفت های فشرده هفتگی
نوبت کاری چطور می تواند بر روی کارکنان اثر بگذارد ؟
مغز انسان دارای ساعت بیولوژیکی ( ساعت زیستی ) است که وظایف فیزیولوژیکی بدن را تنظیم می کند که بصورت چرخه ای نوسان می کنند . مطالعات نشان می دهد که وظایف فیزیولوژیکی بدن از قبیل دمای بدن ، تولید هورمون ، ضربان قلب ، فشار خون ، فعالیت های گوارشی ، چرخه بیداری و خواب همه دارای چرخه 24 ساعته هستند که به این چرخه ریتم سیرکادین گفته می شود که به ما می گوید چه وقت بیدار شویم و چه وقت بخوابیم ( تاریکی و روشنائی نقش مهمی در تنظیم این ریتم های سیرکادین دارد ) . بطور معمول تاریکی شب تغییراتی را در بدن ایجاد می کند که منجر به خواب می شود یعنی فشارخون ، میزان ضربان قلب ، میزان تنفس ، دمای بدن و فعالیت های گوارشی پایین می آید ولی روشنائی روز باعث بالا رفتن ریتم های سیرکادین می گردد .
مثالهای از ریتم های سیرکادین بدن در زیر آمده است :
1 - درجه حرارت بدن در ساعت 5 بامداد کمترین مقدار و در ساعت 9 بعد از ظهر بالاترین مقدار را دارد .
2 - آهنگ چرخه 24 ساعته در هورمون کورتیزول ( هورمون بیدار کننده ) بدین گونه است که تراکم آن در خون هنگام صبح به بیشترین مقدار خود می رسد و هنگام شب به کمترین مقدار
3 - هورمون ملاتونین عکس حالت فوق را نشان می دهد یعنی هنگام شب بیشترین تراکم را در خون دارد و بامدادان کمترین تراکم
وقتی که فرد بصورت شیفت چرخشی کار می کند مجبور است چرخه خواب و بیداری خود را برای شیفتی که در آن کار می کند تنظیم نماید ولی با وجود این ، ریتم های دیگر سیرکادین بصورت آنی با شیفت تنظیم نمی شوند و یک هفته یا بیشتر طول می کشد تا با چرخه جدید بیداری و خواب تنظیم شوند . ( دستگاه سیرکادین هنگام تغییر نوبت کاری از روزکاری ، برای تطابق کامل ممکن است به دو یا سه هفته شب کاری مدوام و پیوسته نیاز داشته باشد ) . چگونگی تنظیم ریتم های سیرکادین با یک چرخه جدید خواب و بیداری بستگی به فاکتورهای درونی از قبیل سن ، جنس ، سلامت جسمی و همچنین به فاکتورهای بیرونی از قبیل الگوی شیفت ، بار کاری ، محیط اجتماعی و خانوادگی دارد .
شیفت های چرخشی شب باعث اختلال در ریتم های سیرکادین می گردد بطوری که ما سعی می کنیم در مدت شب بیدار و فعال بمانیم وقتی که ریتم های سیرکادین پایین است و سعی می کنیم در مدت روز بخوابیم وقتی که ریتم های سیرکادین بالاست وقتی این عمل اتفاق می افتد ما می توانیم دچارکمبود خواب و ناراحتیهای گوارشی بشویم . کمبود خواب منجر به خستگی ، تحریک پذیری ، بیحالی ، کاهش کارائی و کاهش تمرکز حواس می گردد و همچنین می تواند میزان ریسک حوادث و آسیب ها را بالا ببرد . تحقیقات بر روی حوادث نشان می دهد که که میزان حوادث و آسیب ها درمیان افراد شب کار به علت کسری خواب و پایین بودن ریتم های سیرکادین بیشتر از افراد روز کار است .
اگر چه اثرات نوبت کاری روی ریتم سیرکادین را نمی توان بطور کامل حذف کرد ولی می توان از طریق کنترل سازمانی و کنترل فردی این اثرات را کاهش داد .
خطرات نوبت کاری
الف - خطرات بهداشتی
ب - مشکلات خانوادگی و اجتماعی
ج - پیامدهای ایمنی و اثر بر روی عملکرد شغلی
خطرات بهداشتی
1 - اثر بر روی خواب :
بررسی ها نشان می دهد که حدود 62% افراد نوبت کار از اختلال خواب رنج می برند و از شایعترین شکایت افراد نوبت کار می باشد . افراد بالغ بطور متوسط 7 الی 5/7 ساعت در طی شبانه روز به خواب احتیاج دارند . مدت خواب پس از شیفت شب 15 الی 20% کاهش می یابد و از طرفی تقریبا نیمی از افراد شب کار در خواب رفتن یا ادامه خواب دچار مشکل می شوند بنابراین نوبت کاری هم روی مدت خواب و هم روی کیفیت خواب تاثیر می گذارد . مسئله دیگر در مورد مختل شدن خواب روزانه افراد شب کار ، ناشی از عوامل محیطی به خصوص سروصدای محیط میباشد .
عادت به چرت زدن مشکل دیگر افراد نوبت کار می باشد که این مسئله نیز حاکی از ناکافی بودن میزان خواب میباشد . بطور کلی تحقیقات نشان می دهد افراد نوبت کار نسبت به کارگران روزکار بطور متوسط در هر هفته 5 الی 7 ساعت کسری خواب دارند . بنابراین از آنجا که سیستم عصبی مرکزی حساس ترین عضو نسبت به محرومیت از خواب میباشد و خواب برای تجدید قوا لازم است محرومیت از خواب در افراد شب کار می تواند روی ایمنی ، سلامتی و در نتیجه کارائی افراد تاثیر مهمی داشته باشد که پیامدهای آن غیر از افراد نوبت کار ، متوجه کل جامعه می شود .
2- مشکلات گوارشی :
تحقیقات نشان می دهد که اختلالات گوارشی در میان افراد نوبت کار شایع بوده و علت آن پیروی عمل هضم از ریتم سیرکادین می باشد . نوبت کاری می تواند با الگوهای منظم غذا خوردن و هضم غذا ، در اثر تغییر زمان کار و زمان خواب تداخل نماید که منجر به تهوع ، زخم های گوارشی ، یبوست ، کولیت و ... می گردد . همچنین فاکتورهای ذیل نیز می تواند به اختلالات گوارشی در میان افراد نوبت کار کمک نماید که عبارت است از :
- صرف غذای بیشتر یا کمتر در شب
- مصرف خوراک مختصر ( مثلا ساندویج ) حاوی چربی بالا در شب
- دسترسی کمتر به مواد غذائی در شب
- پایین بودن عمل هضم و سایر فعالیت های بدن در شب
- مصرف الکل ، قهوه یا استعمال سیگار
3 - مشکلات قلبی و عروقی :
بررسی ها نشان می دهد که بیماریهای قلبی و عروقی و حملات قلبی در میان افراد نوبت کار نسبت به افراد روزکار بیشتر دیده می شود . بیماریهای قلبی و عروقی در افراد نوبت کار فقط مربوط به عادت غذائی نامناسب نمی باشد بلکه کمبود خواب ، افزایش استرس ( در اثر تغییر شیفت از روز به شب ، ساعت کار طولانی ، بار کاری بالا و برنامه های کاری غیرمنظم ) ، افزایش فشار خون ، استعمال سیگار و کاهش فعالیت های فیزیکی بدن نیز می تواند به بیماریهای قلبی و عروقی کمک نماید .
4 - پیامدهای روحی و روانی :
شکایت های روحی و روانی ، تحریک پذیری ، افسردگی ، استرس و اختلال در روابط اجتماعی از جمله پیامدهای روحی و روانی ناشی از تداخل شیفت کاری با زندگی اجتماعی و خانوادگی و همچنین محرومیت از خواب در افراد نوبت کار می باشد .
5 - مصرف الکل و دارو :
مطالعات نشان می دهد که مصرف الکل ، کافئین و نیکوتین در افراد نوبت کار نسبت به افراد روز کار بیشتر می باشد . کارگران نوبت کار ممکن است جهت بیدار ماندن در شب از این مواد استفاده کنند و همچنین بررسی ها نشان می دهد که مصرف داروهای آرامبخش در افراد نوبت کار بیشتر است .
6 - ریسک تماس با خطرات فیزیکی ، شیمیائی ، بیولوژیکی و ...
افرادی که در شیفت های طولانی مدت کار می کنند ممکن است در تماس طولانی با مواد شیمیائی ،بیولوژیکی ، صدا ، ارتعاش و حرارت زیاد باشند که این خطرات می تواند سلامتی افراد را مورد تهدید قرار دهد .
7 - اثر روی بارداری :
مطالعات محدودی در این زمینه صورت گرفته که شیفت های چرخشی و برنامه های کاری غیرمنظم ممکن است روی بارداری نیز اثر بگذارد .
8 - بیماریهای دیگر :
افراد نوبت کاری که سابقه آسم ، دیابت ، صرع و افسردگی دارند بیماریشان ممکن است در اثر نوبت کاری تشدید شود .
مشکلات اجتماعی و خانوادگی :
شیفت کاری می تواند بر روی زندگی خانوادگی اثرات منفی داشته باشد و زندگی اجتماعی را مختل نماید به خصوص وقتی برنامه شیفت کاری طوری باشد که فرد در اواخر بعد از ظهر و عصر از خانه دور باشد و مطالعات مختلف نشان می دهد که میزان اختلالات زناشوئی و طلاق در بین کارکنان نوبت کار بیشتر است .
پیامدهای ایمنی و اثر بر روی عملکرد شغلی :
اگر تعداد حوادثی که در نوبت های مختلف اتفاق می افتد بصورت درصدی از تعداد نیروی انسانی حاضر در محیط کار بیان شود ، مشخص می گردد که نوبت شب دارای بالاترین میزان حادثه است . این نکته مشخص می سازد که آنچه در درجه اول عامل خطر در محیط کار است وجود فرد نوبت کار تطابق نیافته است و در این مورد محیط پیرامون فرد در درجه دوم اهمیت دارد .
یکی از رخدادهای فاجعه آمیز صنعتی ، حادثه نیروگاه اتمی تری مایل آیلند ( 1979 ) در آمریکاست که کل جامعه را تهدید کرد . سرچشمه این حادثه را می توان به خطاهای انسانی مربوط دانست که اپراتور نوبت کار خسته در اواسط شیفت مرتکب شده بود . حوادث دیگر نیز عللی مشابه داشتند و در اغلب موارد می توان ساعات کار غیرمتعارف و عدم تطابق دستگاه سیرکادین را مورد سرزنش قرار داد .
نوبت کاران تطابق نیافته می توانند به طرق مختلف عامل خطر برای خود و سایرین باشند . اولین عامل ، خواب آلودگی حین کار است . خواب آلودگی هنگام کار ممکن است باعث بی توجهی به علائم هشدار دهنده و یا بروز واکنش نامناسب در برابر هشدار دریافت شده گردد . کاهش عملکرد شغلی فرد نوبت کار دومین عاملی است که می تواند باعث شود تا وی به عنوان عامل بالقوه خطر مطرح گردد . هر چند ممکن است افراد خواب آلود نباشند اما احتمال دارد که از کاهش کارائی رنج برند . این امر امکان بروز و آسیب آنان را به دلیل ماهیت بحرانی وظیفه محوله فراهم می سازد
چطور می توان خطرات نوبت کاری را کنترل نمود ؟
- کنترل سازمانی
- انتخاب صحیح برنامه شیفت کاری
- طراحی مناسب محیط کار
- آموزش کارکنان
کنترل سازمانی :
1 – حدالامکان از برنامه های شیفت کاری اجتناب شود یا شیفت کاری فقط برای مشاغل ضروری در نظر گرفته شود .
2 - بار کاری را بایستی طوری سازماندهی نمود که کارهای دشوار و خطرناک در اوایل شیفت انجام گیرد .
3 - از انجام کارهای خطرناک در شروع شیفت صبح خیلی زود خودداری شود .
4 – در شیفت شب یا عصر حتی الامکان برنامه کاری را طوری تنظیم نمود که قسمت خسته کننده و یکنواخت آن در آغاز شیفت شب و قسمت جالب تر و متنوع تر آن در پایان شیفت کاری صورت پذیرد .
5 - نظارت و سرپرستی کافی مخصوصا برای کارهای خطرناک که احتمال حوادث در آنها بیشتر است وجود داشته باشد ( نظارت در ساعت بین 30/3 الی 30/5 صبح خیلی مهم است زیرا احتمال حوادث در این ساعت بیشتر و عملکرد شغلی پایین است ) .
6 - نظارت کافی بر روی کارکنان بی تجربه صورت گیرد تا کارشان را بطور ایمن انجام دهند .
7 - مطمئن شوید که افراد نوبت کار به مواد غذائی دسترسی داشته باشند ( غذای شب بایستی سبک ، مغذی و سهل الهضم باشد ) .
8 - زمان های استراحت کوتاه مدت بین کاری و همچنین زمانی را برای صرف غذا در شب در نظر بگیرید .
9 - روشهای مقابله با وضعیت های اضطراری را برای کارکنان بصورت عملی یاد بدهید .
10 – از بکارگیری اشخاص با بیش از 45 سال در شیفت کاری اجتناب شود .
11 - از بکارگیری اشخاص با سابقه بیماری دیابت ، صرع ، قلبی و عروقی در شیفت کاری خودداری شود .
12 – افراد نوبت کار تا حد ممکن به مراقبت های بهداشتی و پزشکی دسترسی داشته باشند .
برنامه های شیفت کاری :
ریسک نوبت کاری بر روی کارکنان بستگی به زمان شیفت ، طول مدت شیفت و مدت زمان چرخش شیفت دارد . برنامه های معمول شیفت کاری شامل شیفت کاری فشرده هفتگی ، شیفتهای چرخشی و شیفت های ثابت شب و عصر می باشد .
شیفتهای کاری فشرده هفتگی :
این نوع شیفت ها معمولا شامل کار 3 الی 4 روزه با مدت زمان 10 الی 12 ساعته می باشد . شیفت کاری فشرده در بین شیفتهای معمول فرصت بیشتری را برای فعالیت های اجتماعی و خانوادگی فراهم می کند ولی با وجود این ، این نوع شیفتها می تواند خستگی را افزایش دهد و در پایان شیفت کارائی فرد کاهش یابد .
شیفت های ثابت شب و عصر :
این نوع شیفتها به فرد اجازه می دهد تا زمانش را بر اساس آن تنظیم نماید اما ممکن است زندگی اجتماعی فرد را مختل کند همچنین افراد شب کار دائمی نسبت به افراد شب کار کسری خواب بیشتری دارند .
شیفت های چرخشی :
معمولترین نوع شیفت در بین انواع شیفت ها شیفت های چرخشی هستند در این نوع شیفت فرد پس از کار در یک برنامه شیفت کاری یا بعد از تغییر شیفت به شیفت جدید معمولا یک یا دو روز استراحت می کند ، سپس شیفت به زمان دیگری از روز تغییر می یابد .
زمان های شیفت :
1 – شیفت صبح : این شیفت از ساعت 5 الی 8 صبح شروع می شود و در ساعت 2 الی 6 بعد از ظهر پایان می یابد .
2- شیفت بعداز ظهر( شیفت عصر ) : این شیفت از ساعت 2 الی 6 بعد از ظهر شروع می شود و در ساعت 10 بعد از ظهرالی 2 صبح پایان می یابد .
3 – شیفت شب : این شیفت در ساعت 10 بعد از ظهر الی 2 صبح شروع می شود و در ساعت 5 الی 8 صبح پایان مییابد .
سازگاری با برنامه های شیفت چرخشی بستگی دارد به :
- طول زمان استراحت قبل از تغییر شیفت به شیفت جدید : افرادی که شیفت شان بطور سریع و یا بدون در نظر گرفتن زمان استراحت کافی به شیفت جدید تغییر می یابد ممکن است در انجام وظایف با مشکل روبرو شوند .
- سرعت چرخش شیفت : چرخش های طولانی 10 الی 14 روزه ممکن است زمان بیشتری را برای تطابق بدن با شیفت جدید تامین کند . بررسی ها نشان می دهد که ریتم سیرکادین ممکن است نیاز به زمان دو الی سه هفتگی داشته باشد تا بطور کامل با شیفت جدید تنظیم گردد .چرخش های سریع 2 الی 3 روزه اجازه نمی دهد تا ریتم سیرکادین با شیفت جدید تنظیم گردد .
انتخاب صحیح برنامه شیفت کاری :
کارفریان بایستی سرپرستان ، اعضای کمیته حفاظت ایمنی و بهداشت کار و کارکنان خود را در طراحی برنامه شیفت کاری درگیر کنند تا با هم بتوانند اثرات نوبت کاری را کاهش دهند .
در تصمیم گیری برای طراحی برنامه شیفت کاری بایستی :
1 - از شروع شیفت های صبح خیلی زود خودداری شود ( قبل از ساعت 5 صبح )
2 - حتی الامکان از برنامه های شیفت ثابت شب اجتناب شود .
3 - تعداد شیفت های طولانی پیاپی و اضافه کاری به حداقل برسد .
4 - در برنامه شیفت کاری بایستی یک یا دو روز تعطیل آزاد در نظر گرفته شود .
5 - از کار کردن دو شیفت ، در عرض 24 ساعت خودداری شود .
6 - بعد از پایان هر دوره شیفت ، حداقل 24 ساعت استراحت در نظرگرفته شود .
7 - سعی شود برنامه کاری بطور منظم و قابل پیش بینی نگه داشته شود و کلیه کارکنان از آن اطلاع داشته باشند و برنامه زندگیشان را بر اساس آن تنظیم نمایند .
8 - برنامه های شیفت کاری بایستی منظم و قابل چرخش به سمت جلو ( صبح ، عصر و شب ) باشد .
برنامه های شیفت کاری بایستی مطابق با نیازهای کاری باشد یعنی :
1 - از انجام کارهای خطرناک در شیفت شب خودداری شود .
2 - کارهای فیزیکی سنگین ، تکراری و کارهای فکری دشوار نیایستی بیشتر از 8 ساعت باشد .
طراحی مناسب محیط کار
کارفرمایان بایستی محیط کار کارکنان خود را طوری طراحی نمایند که شرایط کار برای کارکنان را با استفاده از روشهای ذیل بهبود دهند :
1 - کاهش ترافیک و صدای شب
2 - کنترلهای بهداشتی و ایمنی به حداکثر برسد ( تامین تهویه مناسب ، کنترل حرارت ، صدا و ارتعاش و ... حفاظ گذاری ماشینها )
3 - محیط های کار و ترافیک زا روشن نگه داشته شود و سطوح منکس کننده و درخشنده کاهش یابد .
4 - اگر امکان باشد برای بیدار ماندن افراد شب کار مدتی موسیقی گذاشته شود .
5 - محیطی مناسب برای صرف غذا در نظر گرفته شود و امکانات رفاهی تا حد ممکن فراهم گردد .
آموزش کارکنان :
سرپرستان و کارکنان را بایستی درباره خطرات نوبت کاری و اهمیت آنها آموزش داد از جمله :
- مشکلات ایمنی و بهداشتی
- مشکلات انجام کار و ریسک حوادث
- مشکلات خانوادگی
و همچنین به کارکنان آموزش داده شود تا :
- چطور علائم ضعیف شدن سلامتی خودشان را تشخیص دهند که ممکن است مرتبط با نوبت کاری باشد .
-
- چطور اثرات نوبت کاری را کاهش دهند .
- چطور خطرات شیفت کاری را کنترل نمایند ( استفاده از روش های کنترل سازمانی ، برنامه ریزی صیحیح شیفت و طراحی محیط کار )
افراد نوبت کار می توانند اثرات نوبت کاری را بر روی سلامتی خودشان و زندگی اجتماعیشان کاهش بدهند بوسیله :
- محفاظت از دوره های خواب بوسیله تنظیم دوره های استراحت و بیداری ( خودداری از فعالیت نمودن قبل از دو ساعت مانده به زمان خواب )
- خاموش کردن چراغها و قطع تلفن و خوابیدن در محیط آرام و ساکت
- نگهداری منظم وعده های غذائی و خوردن غذا در این وعده ها و انتخاب غذای حاوی کربوهیدراتها و خودداری از خوردن غذای حاوی پروتئین و چربی بالا و سنگین قبل از رفتن به خواب
- اثرات بالقوه شیفت کاری را به خانواده و دوستانشان یادآوری نمایند .
- برنامه زندگی خود را طوری تنظیم نمائید تا وقت کافی برای گذارندن با فامیل ها و دوستان وجود داشته باشد .
- توانائی فیزیکی شان را حفظ نمایند .
- استراتژی بیدار ماندن در حین انجام وظیفه را یاد بگیرند .
1 - Plain language about shiftwork
U.S. Department of health and services ؛Roger R . rosa and Micheal j. colligan
2 – http :// www . labour gov . sk . ca/safety /shiftwork
3 – http ://web.ukonline . co . uk / bjlogie
اصول طراحی ارگونومیک ایستگاه کاری
اصول طراحی ارگونومیک ایستگاه کاری
مهندس فرین فاطمی
دانشجوی کارشناسی ارشد بهداشت حرفه ای
مقدمه
توصیه ها و مقایسه استانداردهای ارگونومی در خصوص طراحی ایستگاههای کاری و ابعاد محیط کار مستقیما به داده های آنتروپومتری بستگی دارد ، اما به هر حال باید الگوهای رفتاری کارگران و سایر مشخصه های دیگر مربوط به محیطهای کاری را نیز در نظر داشت .اعداد پیشنهادی در این راستا برای اندازه ها و ابعاد مختلف محیطهای کاری نه به عنوان ملاکهای طراحی اما می تواند به عنوان ایده های مناسبی در نزد طراحین و متخصصین ارگونومی به کار رود.

شعار ارگونومی در طراحی ایستگاه کار
Let the Small Person Reach, Let the Large Person Fit
تعریف ایستگاه کار : فضایی است که کارگر حداقل 90% از زمان کارش را در آن سپری کرده و شامل کلیه ابزار ، تجهیزات و وسایلی مورد نیاز اپراتور در هنگام انجام کار می شود .
اهداف ارگونومی در طراحی ایستگاه کار
کاهش میزان خطر آسیبهای CTD
افزایش بهره وری
افزایش ایمنی
بهبود کیفیت کار
کاهش خستگی و اشتباهات
منابع فشارهای وضعیتی در طراحی فضای کار
1- قرارگیری بدن در یک حالت پایدار ، یکنواخت و استاتیک در حین انجام کار
2- خم شدن سر و تنه به سمت جلو در حین کار
3- انجام کار در ارتفاع بالاتر از حد شانه
4- داشتن وضعیتهای چرخیده و نامتقارن در حین کار
5- بکارگیری 1 عضو یا مفصل به مدت طولانی در حدود نهایی محدوده حرکتی آن
6- وجود صندلی های غیر ارگونومیک در ایستگاه کار
7- چنانچه اعمال نیروی زیادی برای انجام کار لازم باشد، اندامها می بایست در شرایطی قرار گیرند که حداکثر قدرت را داشته باشند .
8- فشارهای تماسی و وارد آمدن فشار بیش از حد به قسمتهای حساس بافتها
اصول کلی ارگونومی در طراحی ایستگاه کار
1- فضای کاری محدویت حرکتی برای کارگر ایجاد نکند .
2- وسایل کمک مکانیکی یا وسایل و ابزار کار در دسترس کارگر باشد.
3- ارتفاع سطح کار قابل تنظیم باشد.
4- سطح کار از نظر زاویه و جهت قابل تنظیم باشد .
5- ایستگاه کار به گونه ای طراحی گردد تا موارد ذیل را حذف یا کاهش دهد :
♣ اجتناب از خمش و وضعیتهای غیر طبیعی
♣ خم شدگی یا پیچیدگی در ناحیه مچ دست
♣ فعالیت در بالای سطح شانه ها
♣ کار عضلانی ساکن ( استاتیک )
♣ کشیدگی بیش از حد دستان
♣ دور شدن آرنج از بدن ( بالا آمدن آرنج )
6- کارگر قادر به حفظ پوسچر مستقیم و رو به جلو در حین انجام کار باشد .
7- کارگران در طول شیفت کاری قادر به تغییر وضعیت خود باشند.
8- دستان و انگشتان تا حد امکان در تماس با سطوح تیز و برنده نباشند .
9- در زمانهای مقتضی امکان استراحت دست وجود داشته باشد .
10- در زمانهای مقتضی امکان استراحت پا وجود داشته باشد .
11- کف ایستگاه کار مسطح و فاقد موانع باشد .
12- تهیه زیرپایی مناسب برای کارکنانی که مجبور به ایستادن طولانی باشند .
13- صندلیها یا چهارپایه ها کاملا متناسب با وظیفه و قابل تنظیم باشند .
14- تمامی فعالیتهای اجرایی به راحتی قابل رویت از یک وضعیت باشند .
انواع ایستگاه کار
1- ایستاده
2- نشسته
3- توام
اولویت در طراحی ایستگاه کار
1- توام ( مناسبترین از نقطه نظر فیزیولوژیکی و ارتوپدی )
2- نشسته
3- ایستاده
جدول تعیین نوع ایستگاه کار
نوع ایستگاه کاری
|
نوع وظیفه
| ||
اولویت دوم
|
| اولویت اول
| |
توام
|
| ایستاده
| جابجایی بار بیش از 5 کیلوگرم
|
توام
|
| ایستاده
| انجام کار در زیر ارتفاع آرنج
|
توام
|
| ایستاده
| انجام کار در حداکثر محدوده دسترسی افقی
|
توام
|
| نشسته
| مونتاژ سبک با حرکات تکراری
|
توام
|
| نشسته
| انجام کارهای دستی و دقیق
|
توام
|
| نشسته
| کارهای کنترلی و بازبینی بصری
|
ایستاده
|
| توام
| جابجایی تکراری وسایل و قطعات
|
ادامه مطلب به صورت فایل پی دی اف
رمز : ihs
فیلم آموزشی
فیلم سخنرانی پروفسور مشکاتی در همایش ارگونومی در صنعت سال ۱۳۸۱
فیلم ارائه مقاله من در همایش دانشجویی بهداشت حرفه ای دانشگاه ایران سال۱۳۸۳
برای دانلود فیلمها رایت کلیک کرده و save as target را بزنید
عملیات حمل دستی
عملیات حمل دستی
اکرم رشیدی
انبارداری جابه جایی محصولات و مواد را در بر می گیرد که بایستی در حالت ایمن انجام شود و نیز حفاظت کننده محصولات باشد.همچنین بارگیری یا تخلیه و حرکت مواد با حمل دستی به دنبال کج کردن ایمن ، بایستی مشاهده شود:
_ زمان بارگیری چرخ دستی بارها را دور از چرخها نگهدارید.
_ میزان بار از میزان ظرفیت تولید کننده تجاوز نکند . ( ظرفیت صفحه در حمل دستی مشخص شود .)
_ محل بار طوری باشد که نیفتد ، نلغزد ، تکان نخورد واگرتسمه ها در دسترس هستند آنها را با تسمه ایمن کنند.
_ برای آیتمهای به شدت حجیم یا تحت فشار مانند سیلندرهای گاز ، ازتسمه یا زنجیر برای حمل دستی استفاده شود.
_ سر بار به آهستگی به جلو کشیده شود به طوریکه زبانه بارکش دستی زیر بار برود وسپس به جلو هل داده شود و زبانه
بارکش دستی تمام راه زیر بار باشد، اگر مانع دید شما می شود دیده بان برای کمک بخواهید.
_ بار را تا حدی که وزن آن با برگشت روی پا ، نه بدون دست قابل حمل باشد ، هل دهید.
_ با چرخ دستی به عقب راه نروید ، مگر اینکه از پله یا سراشیبی بخواهید بالا بروید.
_ وقتی که به طرف پایین در سرازیری می روید ، چرخ دستی را در جلو نگه دارید به طوری که بتوانید در تمام زمانها آن را کنترل کنید .
- چرخهای دستی را در پیاده رو حرکت بدهید.
_ چرخهای دستی را با زبانه زیر پالت یا قفسه یا میز نگهدارید.
استفاده از جک پالت یا چرخهای دستی راه رونده
جک پالتها یا چرخهای دستی راه رونده خیلی روان هستند اما اگربه درستی استفاده نشوند ، می تانند خطرناک باشند. این تجهیزات
برای انتقال بارها ، تخلیه ، بلند کردن بار ، چیدن ، سوار کردن و نگه داشتن مواد یا محصولات طراحی شدند .
کارگران عمل کننده با جک پالتها یا چرخهای دستی راه رونده ممکن است بوسیله قرارگرفتن غلطکهای جک پالتها روی پاها
و قرار گرفتن دستها بین عمل کننده دستی و جزء ثابت آسیب ببینند.
برای عمل ایمن این تجهیزات ، اصول ایمنی پایه ای زیر بایستی دنبال شود ، با دنبال کردن این رهنمودها به ایمنی خودتان
و دیگران مطمئن خواهید شد:
_ تنها متصدی جک پالتها میتواند با آنها کار کند.
_ ظرفیت بار از مقدار ظرفیت بار تولید کننده تجاوز نکند و صفحه ظرفیت بلند کردن بار را روی جک پالتها بخوانید، اگر مطمئن نیستید.
- برای جلوگیری از لغزش بار جک پالتها را به آرامی حرکت دهید و متوقف کنید.
- جک پالتها را به طور دستی بکشید و آنها را وقتی که از سرازیری پایین می روید یا از جای محصور به دیوار رد می شوید ، هل دهید.
- اگر بار مانع دید شماست ، یک دیده بان برای همراهی تان بخواهید.
- اگر کسی در راه شما قرار گرفت جک پالتها را متوقف کنید.
- هرگز پاهاتان را زیر جک پالتها قرار ندهید.
هرگز ازقطعه دوم تجهیزات برای هل دادن، کشیدن یا بلند کردن یک دستگاه استفاده نکنید.
- وقتی که دستگاه خالی را حرکت می دهید به آهستگی برانید.
- همیشه وسیله حفاظت فردی مناسب را بپوشید.
- دستها، پاها و دیگر اعضای بدن را محدود به خطوط حرکت جک پالتها نگه دارید.
- هرگز روی جک پالتها سواری نکنید.
مواد خطرناک
مواد شیمیایی در انبار خیلی رایج هستند اگر دستی باشند و ایمن نگهداری نشوند میتوانند باعث آسیب جدی شوند مواد شیمیایی ممکن است درون بار انداز یا کانتینر یا پالت قرار گیرند. دیگر مواد شیمیایی ممکن است بخشی از استاندارد محیط کار باشند ( در جوشکاری)و یا از ترکیب دست نخورده موتور در تجهیزات برقی یا بارکش های تریلر ،تولید مونوکسید کربن کنند. شما بایستی بدون تناقض پیرو راهنمای ایمنی برای مواد خطرناک عمل کنید :
_ پیرو دستورالعمل روی برچسب و به طور مشابه اطلاعات ایمنی مواد برای مواد شیمیایی که تولید میشوند و در محل کارتان استفاده خواهید کرد ،عمل کنید.
_ از لباسهای حفاظت فردی یا تجهیزاتی مانند دستکشهای نئوپرن ، بوتهای لاستیکی ، حفاظ کفش، پیشبند لاستیکی ، پوششهای حفاظتی چشم ، برای مواد شیمیایی بر چسب گذاری شده قابل اشتعال ، خورنده ، سوزش آور یا سمی استفاده کنید.
_ همیشه از عینکهای ایمنی و پوششهای صورت هنگام استفاده از بر چسبهای شیمیایی خورنده یا سوزاننده ، استفاده کنید.
_ از لباسها یا تجهیزات حفاظتی که درزهای شکافدار، سوراخ ، بریده ، پارگی یا دیگر علائم قابل مشاهده آسیب دارند ، استفاده نکنید.
_ قبل از اینکه دستکشهای نئوپرن یا لاستیکی را بردارید ، آنها را با آب سرد بشوئید.
_ همیشه دستتان را بعد از در آوردن دستکش بشویید.
_از مواد شیمیایی کانتینر های بدون برچسب یا بدون مارک استفاده نکنید.
_ در فاصله 50 فوت از کانتینرهای بر چسب زده مواد قابل اشتعال و قابل انفجار ، کار گرم مانند جوشکاری ، تراش فلز یا عمل تولید جرقه انجام ندهید.
_ کانتینر های برچسب دار اکسید کننده را با کانتینرهای بر چسب دار سوزاننده یا خورنده نگه ندارید.
مواد قابل اشتعال پخش شده قبل از پاشیدن ، پخش شدن یا انتقال هر مایع از مخزن کانتینرهای برچسب دار قابل اشتعال ، مراحل ایمنی زیر را مشاهده کنید:
1- فقط از بشکه های ایمن قرمز رنگ کد دار برای انتقال مایعات استفاده شود.
2- اتصال به زمین زنجیر کانتینر ها به وسیله :
_ قلاب نواری را در یک انتها از سیم اتصال به لبه کانتینر توزیع شده ، و سپس در انتهای دیگر از سیم اتصال به منبع زمین ببندند مانند یک ستون فولادی گردنده زمین.
_ قلاب نواری را در یک انتها ازسیم اتصال به لبه کانتینرتوزیع و سپس در انتهای دیگر از سیم اتصال به لبه کانتینردریافتی ببندند .
اکنون می توانید مایع را از مخزن کانتینر به درون کانتینر دریافتی باز شده ، توزیع کنید. به محض اجرا ، درب روی کانتینر دریافتی را جابه جا کنید و سیستم اتصال را حرکت دهید.
کار کردن با مواد وانبار کردن
برای جلوگیری از افتادن محصولات روی کارگران یا بازدیدکنندگان وبرای کاهش ضرر محصول بایستی آنها را ایمن و مطمئن ذخیره کرد.انبار محصولات بایستی از بارکش صنعتی برقی ( جرثقیل چنگک دار) ، همچنین ریسمان مطمئن برای محافظت بار به طرز مطمئن استفاده کند.
وقتی مواد را از انبار حرکت میدهید ، موارد ایمنی زیر بایستی مشاهده گردد:
_ وقتی قفسه ها را با دست آماده می کنید مواد را برای قفسه بندی در جلوی خودتان قرار دهید تا از چرخش بدنتان هنگامی که آنها را بالا می برید جلوگیری کنید.
_ قبل از اینکه به سمت کانتینر بروید، بازدید چشمی برای اشیاء نوک تیز یا خطرات دیگر مانند ظرف آشغال ، جعبه ها ، کیسه یا چاهک داشته باشید.
قبل از اینکه صندوق را باز کنید ، میخها را بردارید یا کج کنید. _
همیشه به سمت بیرون از خودتان و دیگران اشیاء را ببرید._
_ سعی نکنید در خارج از پیاده رو به اشیاء ضربه بزنید، اشیاء بایستی هل داده شوند یا به طرف پیاده رو حمل شوند.
اجازه ندهید مواد از قفسه ها به سمت پیاده رو آویزان شوند._
وقتی که به گوشه های تاریک میرسید به آهستگی حرکت دهید._
بارهای سنگین تر را در قفسه های وسط یا پایین تر قرار دهید._
اشیاء را در یک زمان به سمت قفسه ها حرکت دهید._
محل آیتم ها را روی قفسه هامسطح و هموار کنید بنابراین آنها نمی لرزند._
ارگونومی
خطرات مربوط به کشیدن و هل دادن بار
خطرات مربوط به کشیدن و هل دادن بار
سید حمید رضا حسینی کارشناس ایمنی و بهداشت حرفه ای
کشیدن و هل دادن بار دارای خطراتی برای بدن انسان می باشد. این خطرات در نوع کار،شخص انجام دهنده، نوع بار، محیط و تجهیزات نهفته می باشد.
نوع کار:
موارد زیر باعث افزایش خطرات می شود :
1- سطوح ناهموار با شیب تند 2- افزایش تعداد هل دادن و کشیدن بدون وجود استراحت کافی 3- وجود موانع و پاگیرها 4- تلاش فراوان در شروع کردن و خاتمه کار 5- هل دادن و کشیدن های تکراری 6- حالت دستها در حین انجام کار مخصوصا وضعیت مچ و ارتفاع شانه ها بسیار مهم است.
شخص انجام دهنده:
1- افراد دارای قابلیت ها و توانایی های مختلفی می باشند. برای مثال: برای یک کارگر بلند قد هل دادن یک گاری با دستگیره های در ارتفاع پایین بسیار دشوار است در حالیکه یک کارگر کوتاه قد حتی نمی تواند آن چیزی را که پشت گاری می باشد ببیند.
2-محدودیت هایی مثل: بیماری، معلولیت، بارداری و ... می تواند درکاهش توانایی کارگر در انجام کار ایمن مهم باشد.
3-ممکن است کار به ظرفیت ها و توانایی های جدیدی نیاز داشته باشد. بنابراین باید در نحوه انجام کار بیشتر دقت کرد.
4-دستورالعمل و آموزش های اختصاصی در این امر بسیار مهم است.
نوع بار:
1- بررسی وزن بار و وزن تجهیزات توسط کارگر 2- اطمینان از مناسب بودن و ثابت بودن بار.
3- تهیه نقشه حرکتی و اطمینان از اینکه حمل کننده بتواند آن طرف بار را ببیند.
محیط:
1- شرایط محیطی مثل دما، روشنایی و جریان هوا
2- محیط مرطوب و گرم (مثل نانوایی) و تاثیر آن در شروع خستگی در فرد
3- افزایش جریان هوا و نقش آن در افزایش انرژی جهت هل دادن و به خطر انداختن ثبات بار
4- سردبودن بیش از حد هوا
5- ناکافی بودن روشنایی محیط
6- پوسچرهای نامناسب و ایجاد خطر برای کارگر
7- وجود فضاهای محدود و سکندری خوردن،لیز خوردن و ...
تجهیزات
1- اطمینان از مناسب بودن و سالم بودن تجهیزات
2- وجود سیستم نگهداری مناسب برای مراقبت از تجهیزات حمل
3- اطمینان از سالم بودن چرخهای گاری حمل بار بویژه در محیطهای گرم و دارای کف پوش
4- ارتفاع دستگیره های گاری و تناسب آن با شخص حمل کننده بار
5- وجود ترمز برای گاریهای حمل بار
مقاله ارگونومی
مقاله ارگونومی
تعدادی مقاله ارگونومی برای شما
1- جایگاه ارگونومی در ایران و جهان
2- یک استراتژی ارگونومیک برای صنایع تولیدی پیشرفته
ارگونومی پوستر
پرسشنامه نوردیک ۲
پرسشنامه نوردیک
یکی از ابزارهای مناسب برای تعیین شیوع ناراحتی ها و اختلالات اسکلتی - عضلانی استفاده از پرسشنامه ی نوردیک است.در بیشتر موارد شایسته است که در کنار یک روش ارزیابی پوسچر از پرسشنامه ی نوردیک نیز استفاده کرد و بدین ترتیب ارتباطی میان پوسچر فرد و ناراحتی های اسکلتی -عضلانی وی برقرار ساخت.
مجموعه ی این پرسشنامه ها از کتاب شیوه های ارزیابی پوسچر (جناب آقای دکتر علیرضا چوبینه) اقتباس شده است.برای دریافت هر پرسشنامه روی آن کلبک کنید.
پرسشنامه نوردیک اختلالات اسکلتی - عضلانی گردن
پرسشنامه نوردیک اختلالات اسکلتی - عضلانی کمر
پرسشنامه نوردیک اختلالات اسکلتی - عضلانی مچ و دست
پرسشنامه نوردیک اختلالات اسکلتی - عضلانی شانه
3-پرسشنا مه مربوط به ناحیه گردن :
|
آیاتا بحال دچارنا راحتی درناحیه گردن شده اید؟ 1-بلی.........2-خیر........ اگر به این سئوال پاسخ خیرداده ایدبه سوالات 2تا12 جواب ندهید. |
۲-آیا گردن شما در حادثه آسیب دیده است؟
1-1-بلی.....2-1-خیر.......اگرپاسخ بلی است به سوالات2-الف وب پاسخ دهید.
2-الف-ایا این حادثه درمحیط کار رخ داده است؟ 1-1-بلی.....2-1-خیر.......
2-ب-تاریخ تقریبی حادثه جه موقع است؟ ...........سال و...........ماه
3-آیا تا بهحال.به علت ضایعات گردنی کار خود راتغییر داده اید؟
1-بلی....................... 2-خیر.........
4- تصور می کنید چه عاملی باعث این مشکل درناحیه گردن شما شده است؟ 1-حادثه...2-ورزش...3-کاردرخانه...4-کار در محیط شغلی شما...5-غیره...ذکرکنید........
5-الف-اولین سالی که دچارمشکل گردنی شده اید؟........13
5-ب—اولین سالی که دچارشدیترین ناراحتی گردنی شده اید؟........13
6-در صورتی که ناراحتیگردنی شما بسیار شدیدبوددردراتاچه میزان تجربه کرده اید؟
1-ملایم.......2-شدید........3-بسیار بسیار شدید..............
7-آیاتا بحال بعلت ضایعات گردنی ازمحیط کار غایب شده اید؟
1-بلی............. 2-خیر......اگرپاسخ شما خیرمی باشد لطفا به سئوال8مراجعه کنید.
اگر پااسخ شما بلی است. 7-لف-چند بار.........
ب-در مجموع چند روز بعلت ضایعات گردنیاز محیط کارتا ن غایب کارتان غایب شده اید؟
ج-در 12ماه گذشته چندروزبعلت ضایعات گردنی ازمحیط کارتان غایب شده اید؟ 8-معمولا ضایعاتگردنی شما به چه صورتبروز می کند؟ رو زانه........................یکبار بیشتر در ماه.............. .....یکبار بیشتر درسال.............. .یکبار بیشتر درهرچندسال ................. .....یکبار بیشتر درهفته................................... فقط یکبار بروز کرده است .................
9 درطی 12- ماهگذشته ضایعات گردنی شماچه مدت طول کشیده است؟
صفر روز....... 1-7 روز........ 8-30 روز......
بیشتر از30 روز اما نه هر روز........ هر روز...........
10- درطی 12- ماهگذشته ضایعات گردنی شماباعث کاهش فعالیت شما شده است؟
10-الف)فعالیت شغلی 1-بلی......... 2-خیر..........
10-ب)تفر یحات روزانه 1-بلی....... 2-خیر..........
11- درطی 12- ماهگذشته ضایعات گردنی شمارا ازانجام امورروزانه باز داشته است؟
صفر روز....... 1-7 روز........ 8-30 روز......
بیشتر از30 روز اما نه هر روز........ هر روز...........
12-آیادرطی12ماه گذشته بعلت ضایعات گردنی به پزشک(فیز یوتراپ یاغیره و...)مراجعه کرده اید؟ 1-بلی........ 2-خیر.... اگر جوهب شمابله است:
12-الف) در کجا ؟می توانید به بیش از یک مورد اشاره کنید
خا نه بهداشت ........... پز شک خصوص......
بیمارستان.............. فیزیوتراپی.......................
.............
پرسشنامه نوردیک
ضا یعات مچ ودست
1-آیا تابحال دچار ناراحتی در ناحیه مچ ودست شده اید؟1-الف-بلی ......1-ب-خیر .....اگر به این سوال پاسخ خیر داده اید به سوالات2 تا12 جواب نداده و به سوالات ضایعات مچ و دست مراجعه کنید |
2-آیا قسمت مچ ودست شما در حادثه آسیب دیده است؟
1-بلی .....2-خیر .....اگر پاسخ شما خیر است به سوال3 مراجعه کنید
اگر پاسخ شما بلی است:
2-آیا قسمت مچ ودست شما در حادثه آسیب دیده است؟
2-الف-آیا این حادثه در محیط کار رخ داده است؟
1-بلی .....2-خیر ......
2-ب-تاریخ تقریبی حادثه چه موقع است؟ ماه و سال
3-آیا تا بحال به علت مچ ودست کار خود را تغییر داده اید؟
1-بلی .....2-خیر .....
4-تصور می کنید چه عاملی باعث این مشکل در ناحیه مچ ودست شما شده است؟
1-حادثه ......2-ورزش .....3-کار در خانه .......4-کار در محیط شغلی شما ......
5-غیره .....لطفا"ذکر کنید
5-الف-اولین سالی که دچار مشکل مچ ودست شده اید؟ 13
5-ب-اولین سالی که دچار شدید ترین ناراحتی مچ ودست شده اید؟ 13
6-در صورتیکه ناراحتی مچ ودست شما بسیار شدید بود درد را تا چه میزان تجربه کرده اید؟
1-ملایم ......2-شدید .....3-بسیار بسیار شدید ......
7-آیا تا بحال بعلت ضایعات مچ ودست از محیط کار غایب شده اید؟
1-بلی .......2-خیر .......اگر پاسخ شما خیر می باشد لطفا"به سوال8 مراجعه کنید
اگر پاسخ شما بلی است
7-الف-چند بار
7-ب-در مجموع چند روز بعلت ضایعات مچو دست از محیط کارتان غایب شده اید؟
7-ج-در12 ماه گذشته چند روز بعلت ضایعات مچ و دست از محیط کار تان غایب شده اید؟
8-معمولا"ضایعات مچ و دست شما به چه صورت بروز می کند؟
روزانه .......................
یک بار یا بیشتر در هفته ..............
یک بار یا بیشتر در ماه ..............
یک بار یا بیشتر در سال ...............
یک بار یا بیشتر در هر چند سال
فقط یکبار بروز کرده است
9-در طی12 ماه گذشته ضایعات مچ و دست شما چه مدت طول کشیده است؟
صفر روز .....................
7-1روز ......................
30-8 روز ......................
بیشتر از30 روز اما نه هر روز
هر روز .......................
10-در طی12 ماه گذشته ضایعات مچ ودست شماباعث کاهش فعالیت شما شده است ؟
10-الف)فعا لیت شغلی
1-بلی........ 2-خیر............
10-ب)تفر یحات روزانه
1-بلی........ 2-خیر............
11--در طی12 ماه گذشته ضایعات مچ ودست شما را از انجام امور روزانه بازداشته است؟
صفر روز .....................
7-1روز ......................
30-8 روز ......................
بیشتر از30 روز اما نه هر روز ...........
آیا در طی 12 ماه گذشته بعلت ضایعات مچ و دست به پزشک فیزیوتراپ یا غیرو مراجعه کرده اید؟
1-بلی 2- اگر جواب شما خیر است به بخش بعدی مراجعه نمائید
اگر پاسخ شما بلی می باشد:
12-الف-در کجا؟می توانید به بیش از یک مورد اشاره کنید
مرکز پزشکی در محیط کارتان
پزشک خصوصی ..................
بیمارستان ...................
فیزیوتراپی ...................
غیر و ....................
ارزیابی پوسچر
ارزیابی پوسچر
Rula (Rapid Upper Limb Assessment)
روشی مشابه Owas که در سال 1993 ابداع گردید . این روش برای ارزیابی میزان مواجهه افراد میزان مواجهه افراد با پوسچرها نیروها و فعالیتهای عضلانی که باعث ضایعات اندام فوقانی یا (Upper Limb Disorder) میشود بسیار جالب است .
قبل از اینکه بخواهیم Owas یا Rula انجام بدهیم میبایست تعیین کنیم کدامیک ضروری اند . بهمین جهت از روش Plibel جهت ارزیابی اولیه استفاده نماییم.
Plibel روشی است برای شناسایی عوامل استرس روی سیستم اسکلتی – عضلانی که ممکنه باعث صدمات شوند .
مقدمه :
در انستیتو ملی بهداشت شغلی روشی جهت سهولت ارزیابی محل کار در موارد صدمات اسکلتی – عضلانی بوجود آمد . اما آن میتواند بعنوان یک چک لیست برای ارزیابی ارگونومی عمومی وضعیتهای کاری مورد استفاده قرار بگیرد .
فرم مورد استفاده فلوچارتی است که در ردیف بالایی آن تصاویر قسمتهای مختلف بدن قرار دارد . ستونهای زیر آن هر یک که سفید هستند مرتبط با ستونی در سمت راست است که دارای لیستی از فاکتورهای کاری استرس زای فیزیکی میباشد . لیست فاکتورهای خطرزای بالقوه برای سیستم اسکلتی عضلانی و قسمتهای مختلف بدن از اسناد علمی و تجربیات مختلف بدست آمده است .
در بخشهای خاکستری این قبیل اسناد یافت نشده است . همچنین فرم برای مورد توجه قرار دادن فاکتورهایی که ممکنه باعث اثرات تجمعی باشد نیز مورد استفاده قرار میگیرد .
ارزیابی
قسمتهای مشخصی از کار کارگر صدمه دیده مورد بررسی قرار میگیرد . یعنی فازهایی از کار که بیشترین زمان یا برای سیستم اسکلتی عضلانی استرس زا هستند . دیگر جنبه های شغل جهت بدست آوردن اطلاعات در مورد تمامی فاکتورهای خطر کنترل گردد.
بررسی محل کار از تصویر قسمتی از بدن که تحت تاثیر قرار میگیرد و ستون زیر آن بصورت عمودی قسمتهای سفید و لیست فاکتورهای استرس زای فیزیکی کار (ستون سمت راست ) شروع میشود . علائم یک وظیفه استرس زا ممکنه بطور همزمان در بیشتر از یک بخش بدن وجود داشته باشد همچنین بار روی بخشهای دیگر بغیر از آنچه مورد مطالعه قرار میگیرد بایستی کنترل گردد. ممکنه روش برای دو بخش مختلف کار و بدن تکرار گردد.
زمانیکه از این روش برای ارزیابی عمومی ارگونومی استفاده میشود تمامی بخشهای 1 تا 17 بایستی بررسی شود .
در پایان جدولی مانند شکل زیر رسم کرده و عضوی که بیشترین + را گرفته باشد را در اولویت بررسی خود قرار میدهید .
| عوامل
اعضا | محدود بودن فضای کار | طراحی نا مناسب ابزار | ارتفاع نا مناسب کار | طراحی نا مناسب صندلی | خمش ملایم به جلو | خمش ملایم به اطراف | خمش با چرخش ملایم | حرکات تکراری | قابلیت رویت | حرکات چرخشی | وضعیت نامناسب است |
| گردن ،شانه ،بالا تنه | - | + | - | + | + | + | + | + | - | + | yes |
| مچ ، ساعد ،بازو | - | + | + | + | + | + | + | + | - | + | Yes |
| پا و مچ پا | - | - | + | + | - | - | - | - | - | - | NO |
| زانو و ران و لگن | - | + | + | + | - | - | - | - | - | - | NO |
| نشیمنگاه | - | + | - | + | - | - | - | - | - | - | NO |
یک مثال از این روش بزودی مطرح خواهم نمود .
اختلالات اسکلتی عضلانی
MSDS
بیماریهای اسکلتی ـ ماهیچه ای (MSDS ) امروزه بعنوان یکی از معضلات مهم در عرصه بیماری های شغلی تبدیل شده است.
بنابر نظر انجمن متخصصین طب کار ایران این اختلالات توانسته اند بیماریهای پوستی را پشت سر گذاشته و رتبه نخست را در صنایع بدست آوردند. پیشرفت صنعت و تکنولوژی و جانشینی ماشین به جای انسان و انجام کارهای تکراری و کم تحرکی در افراد همگی می تواند دلایلی منطقی در توجیه پیشرفت این اختلالات باشند.
صنایع بیش از پیش به افزایش میزان تولید , توسعه تکنولوژی و باقی ماندن در رقابت نیاز دارند در نتیجه به مواردی مثل بلند کردن متناوب بار ، حمل کردن و کشیدن یا هل دادن آنها بدون کمک گرفتن از دیگران یا وسایل حمل بار، افزایش ویژگیها و شرایطی که نیاز است کارگر کار خود را به تنهائی انجام دهد ، کار بیش از 8 ساعت ، کار با سرعت بالا مثل مونتاژ درگیر می باشند.
این عوامل بویژه اگر با طراحی ناقص ماشین آلات، ابزار و محل کار یا عدم استفاده صحیح از ابزار
توام باشد استرسهای فیزیکی روی بدن کارگر را که ممکن است به آسیب منجر شود خلق می کند.پس ابتدا باید دانست MSDS چیست، چگونه بوجود می آید ، چه مشاغلی را تهدید می کند، چگونه شناسایی و کنترل می شود، و ارگونومی چه کمکی به ما در مورد این بیماریها می کند و کلا چرا اینقدر جایگاه مهمی را در بیماری های ناشی از کار بخود اختصاص داده اند.
MSDS یا اختلالات اسکلتی ماهیچه ای به آسیبهای بافت نرم شامل ماهیچه ها، تاندونها، لیگمانها، مفاصل وغضروفها و سیستم عصبی گفنه می شود.
ارگونومیست ها اسامی مختلفی برای MSDS گذاشته اند که شامل :
ترومای پیشرونده، ترومای مکرر، آسیبهای ناشی از استرسهای مکرر و سندرم فشار بیش از حد شغلی است. این دردها و اغلب آسیبهای، معمولا پس از هفته ها، ماهها و سالها گسترش پیدا می کند و اندامهائی مثل بازوها، گردن، مچ، دستها، ستون فقرات، زانوها، انگشتان و شانه ها را بیشتر تحت تاثیر خود قرار می دهند . MSDS معمولا در نتیجه تماس با انواع ریسک فاکتورها که می تواند بیماری را وخیم تر کند حاصل میشود . این اختلالات می تواند ایجاد درد، کرخ شدن، مورمور شدن، سخت شدگی مفاصل، مشکل در حرکات، انحلال ماهیچه ای وگاهی پارالیزی کنند . بنابراین کارگران باید زمان لازم برای بهبودی داشته باشند تا بیماری بازگشت نداشته باشد.
MSDS شامل بیماریهای گوناگونی است مثل سندرم تونل کارپال (CTS )، آسیبهای تاندون و رگ سیاتیک و ورم دیسک و ستون فقرات لذا لیزخوردن، سکندری خوردن و حوادث این چنین را جزء آن نباید به شمار آورد. شرایطی مثل: اعمال نیروی بیش از حد، پوسچرهای غلط و استاتیک ، ارتعاش، دمای پایین و کارهای ظریف تکراری و… فاکتورهائی هستند که عامل ایجاد این اختلالات هستند .
و اما ارگونومی چه ارتباطی می تواند با MSDS داشته باشد و اصولا آیا می توان با انجام تدابیر ارگونومیکی جلوی بروز و پیشرفت این بیماری ها را گرفت. سوالاتی است که می توان براحتی به آنها پاسخ داد .
برای این منظور باید یک برنامه ارگونومیکی دقیق که در آن از مدیریت گرفته تا کارگران دخالت فعال دارند توسط ارگونومیست طراحی و اجرا شود . در این برنامه ابتدا تمام مشاغل آنالیز شده و از طریق این آنالیز تمام عواملی که تولید MSDS می کنند شناسائی و کنترل میشوند .
برای روشن شدن این مطلب کافی است به 2 مثال زیر توجه شود .
شاید شما بارها افرادی را دیده باشید که با استفاده از چکش های پنوماتیکی مشغول کندن خیابانها هستند . در اثر ارتعاش ناشی از این چکش ها در ناحیه دست به مرور زمان بیماری سپید انگشتی یا WHITE FINGER که یک نوع MSDS است حاصل میشود . با استفاده از ابزارهائی که ارتعاش کمتری را تولید می کنند و تجهیز کارگر به دستکشهای ضد ارتعاش و پوشش دستگیره های دستگاه با پدهای مخصوص می توان تا حد زیادی از بروز این بیماری جلوگیری کرد .
مثال دوم به افرادی اختصاص دارد که مجبورند در طول شیفت کار خود یک پوسچر ثابتی را داشته باشند مثل اپراتورهای کامپیوتر که به این نوع افراد آسیبهائی در ناحیه شانه ها و گردن بخاطر استفاده طولانی مدت و پشت میز نشستن مستمر ایجاد میشود همچنین اگر تکیه گاه مناسبی برای آرنج وجود نداشته باشد درد در این نواحی افزایش چشمگیر پیدا می کند که به این اختلالات (VDT ) گفنه میشود .
برای کنترل این آسیبها باید تکیه گاه مناسبی برای آرنج کاربر تهیه کرد، استفاده از صندلی که قابلیت تنظیم شدن دارد ضروری است ، ارتفاع میز کار باید تصحیح شود ، استفاده از گیره اوراق
بسیار مناسب است . کیبورد باید در ارتفاع مناسبی از زمین قرار گرفته باشد بطوریکه از خم شدن مچ دست جلوگیری شود و آموزش کارگر در استفاده از نرمش های کوتاه مدت و مناسب در حین خستگی تا اسید لاکتیک تجمع یافته در خون بسرعت از آن خارج شود .
با مطالعه 2 مثال فوق می توان براحتی دریافت که از طریق بکارگیری تدابیر علمی ارگونومیکی می توان براحتی جلوی پیشرفت این بیماری ها را که توسعه آنها در آینده بیش از امروز خواهد بود گرفت . بنابراین امید کسانیکه در صنایع مشغول بکار هستند و با این اختلالات بیشتر در تماس هستند به متخصصین ارگونومی بیش از بیش اهمیت این دانش نوپا را نشان میدهد .
به امید آینده ای ایمن تر و سالمتر .
تهیه و تنظیم : سید حمیدرضا حسینی
کارشناس بهداشت حرفه ای
از دوست و همکار عزیزمان بابت ارسال این مقاله وزین تشکر میکنم.
همینجا از تمامی دوستان و همکاران عزیز که مقاله ای دارند و مایلند دیگر همکاران نیز از آن بهره ببرند به همکاری دعوت میکنم.
ایستگاه کاری مناسب با کامپیوتر
نظر به اینکه در وضعیتهای طبیعی بدن ، تنه . بازوان . و پاها در گیر کار استاتیک نمیشوند حرکات طبیعی یکی از مهمترین بخشها در انجام کار با راندمان بالا تلقی میگردد . لذا باید محیط کار را به گونه ای طراحی نمود تا با ابعاد بدن کارگر کاملا تطبیق داشته باشد در چنین وضعیتی نیاز به دانستن این ابعاد جهت طراحی محیطهای کاری اهمیت به سزایی داشته و پاسخگوی این نیاز مهم دانش آنتروپومتری است .
آنتروپومتری Anthropometery کلمه ای یونانی است که از دو واژه Anthropo به معنی انسان و metery به معنی سنجش ، تشکیل شده است .
بطور کلی اندازه گیری ابعاد بدن در دو وضعیت صورت میگیرد:
1. وضعیت ساکن
2. وضعیت متحرک
د روضعیت ثابت اندازه گیری بدن در حالتی صورت میگیرد که بدن هیچ حرکتی نداشته باشد واین اندازه گیری را اصطلاحا آنتروپومتری استاتیک میگویند. در وضعیت متحرک اندازه گیری ابعاد بدن در حالتی که بدن در حالت حرکت میباشد ، صورت خواهد گرفت . این اندازه گیری نیز آنتروپومتری دینامیک گفته میشود. بطور کلی آنتروپومتری شامل اندازه گیری اندازه های مختلفی از طول بدن ، وزن ، و حجم اندامها . فضای حرکتی و زوایای حرکتی هر یک از اندازه ها بوده و در نهایت تهیه آمار و اطلاعات منتج از آن در تعیین شکل و اندازه ابزار و وسایلی است که در محیط کار مورد استفاده این افراد قرار میگیرد . بطور کلی آنتروپومتری در دو زمینه کاربرد دارد.
1. برای تطبیق و نتاسب ماشین با انسان در جهت راحتی و افزایش راندمان کاربر
2. جهت استاندارد سازی وسایل و تجهیزات مورد استفاده برای یک فرد یا کل جامعه
در این زمینه علاوه بر ابعاد بدن ، نوع وسایل و تجهیزات مورد استفاده . جنس ، میزان تحمل نیرو و فشار و سایر فاکتورها ی مربوطه به انسان از قبیل سن ، جنس ، نژاد ، ساختار بدنی (ورزشکار ، چاق . لاغر ) نوع شغل ، رژیم غذایی ، وضعیت سلامتی ، وضعیت بدن Posture ، زمان (ابتدای روز .،پایان روز ) ، تغییرات ارادی (مثل منقبض کردن عضله ) . لباس و تجهیزات فردی مورد توجه قرار میگیرد . که البته مهمترین آنها سن ، جنس و تفاوتهای نژادی میباشد .
استانداردهای ابعاد مناسب صندلی برای کارهای کامپیوتری
پشتی صندلی بایستی به هر زاویه ای قابل تغییر بوده به وضعیت دلخواه دراید.
ارتفاع پشتی بین 48 تا 82 سانتیمتر بالای کف صندلی مناسب بوده و قسمت بالایی پشتی باید کمی مقعر باشد . بهتر است عرض پشتی 32 تا 36 بوده و برای افزایش بازدهی آنها در تمام صفحات افقی به شعاع 50 تا 40 سانتیمتر مقعر باشد .
روی پشتی باید از بالشتک مناسب کمری استفاده گردد بطوریکه مهره کمری سوم تا خاجی پوشانده شود مثلا ارتفاع 10 تا 20 سانتیمتر بالای پایینترین سطح نشیمنگاه مناسب میباشد .
سطح نشیمنگاه باید 45 تا 40 سانتیمتر عرض داشته و از جلو تا عقب 42 تا 38 سانتیمتر طول داشته باشد . یک تو رفتگی جزیی در کفه به همراه لبه رو به بالا (زاویه 4 تا 6 درجه ) ، از لیز خوردن باسن جلوگیری میکند و یک بالشتک سبک دو سانتیمتری نیز که غیر قابل نفوذ باشد و از لیز خوردن و عرق کردن جلوگیری میکند استفاده گردد.
استفاده از زیر پایی برای جلوگیری از آویزلن ماندن پای افراد کوتاه قد بسیار مهم است ( اصولا وجود زیر پایی شیب دار برای کاهش فشار وارده بر کمر بسیار مهم میباشد )
ارتفاع صفحه کلید نسبت به کف اتاق 62 تا 88 سانتیمتر
ارتفاع مانیتور نسبت به کف اتاق 90 تا 128 سانتیمتر
زاویه نگهدارنده کاغذ 0 تا 90 درجه
عرض تکیه گاه مچ (زیر مچی ) حداقل 1 سانتیمتر
شیب صفحه کلید 5 تا 15 درجه
ارتفاع دسته صندلی از کف صندلی 28 سانتیمتر
فاصله چشم از مانیتور 43 سانتیمتر
فواصل بالا مهمترین فواصلی است که در کاهش آسیبهای وارده به مچ ، شانه ، گردن ، کمر و پاها موثر میباشد برای اطلاعات بیشتر در این زمینه میتوانید برنامه ErgiEaser را از سایت WWW.Tis.eh.doe.gov دریافت و بوسیله آن اندازه های مطلوب خودتان را بدست آورید .
اوواس(owas)
ارگونومی در کشورهای توسعه یافته علی رغم کشور ما بسیار وسیع و گسترده است اکنون این علم خود به شاخه های گوناگونی تقسبم شده است ، که مهمترین آنها بر تطبیق شرایط محیط زندگی با انسان و فاکتورهای انسانی ، انتخاب افراد مناسب برای هر شغل ، تعیین توانایی و ظرفیت کاری افراد ، طراحی محیط کار مطابق با فاکتورهای انسانی و تلاش در تصحیح مشکلات موجود در حرکات کارگران که به آرایش طبیعی استخوان ها و شکل طبیعی ستون فقرات آسیب می رسانند ، تکیه دارد .
در این تحقیق پس از تعریف اجمالی پوسچر ،کار دینامیکی و کار استاتیکی به معرفی و شرح روش OWAS پرداخته شده است .
انواع کارهای فیزیکی :
کارهای فیزیکی را به طور کلی می توان به دو دسته اصلی تقسیم نمود :
الف – کار دینامیکی : کار دینامیکی خود به دو بخش کار دینامیکی سخت و کار دینامیکی موضعی تقسیم می گردد .
ب – کار استاتیکی
به انواع زیر تقسیم میگردد.
کارهای دینامیکی سخت :
به کارهایی گفته می شود که در آن گروه بزرگی از عضلات در گیر کار بوده و نیاز به مصرف انرژی زیاد داشته باشد . مثل بیل زدن .
کارهای دینامیکی موضعی :
به کارهایی گفته می شود که از نظر فیزیولوژیکی مقدار زیادی انرژی صرف انجام آن نمی- شود و ایجاد خستگی عضلانی فقط برای عضلات درگیر با کار می نماید .
کارهای استاتیکی :
در کارهای استاتیکی گروه بزرگ یا کوچکی از عضلات به حالت ثابت و ساکن قرار گرفته و یا معمولا" بر جسمی فشار می آورند ( مانند نگه داشتن قطعه کار در یک حالت خاص و یا فشار دادن آن بر روی سنگ ) .
در اینگونه کارها ، عضلات کمتر حرکت می کنند و از این رو تعریف فیزیکی کار باید به وسیله یک تعریف فیزیولوژیکی جایگزین نمود بدین ترتیب که :
زمان × نیرو = کار استاتیکی
در این نوع کارها انرژی صرف انقباض عضلانی گردیده و خستگی موضعی به سرعت ایجاد می گردد .
بدیهی است که هر کار استاتیکی باعث کاهش توانایی عضلانی یا ایجاد خستگی نمی گردد . بلکه شدت یا سختی کار عامل تعیین کننده کاهش نیرو در کارهای استاتیکی است یعنی اگر انسان یک کار استاتیکی را انجام دهد که مثلا" به نیروی کمی نیاز داشته باشد نه تنها کاهش نیروی عضلانی برایش ایجاد خواهد شد بلکه خستگی نیز به وجود نخواهد آمد .
از نظر تئوری انسان می تواند تا چند درصد از ماکزیمم نیروی خویش را بدون تولید خستگی برای مدت طولانی به کار گیرد ، که به نام حد توانایی دایمی ( PPL ) انسان برای انجام کار معروف است . یک دانشمند آلمانی به نام رومرت معتقد است که این حد برای کارهای استاتیکی معادل 15% ماکزیمم نیروی عضلانی درگیر کار است .
یعنی اگر انسان به کاری گمارده شود که فقط 15 % از نیروی ماکزیمم عضلانی در گیر با کار استاتیکی را صرف انجام آن کار نماید ، در حین انجام کار خسته نشده و نیازی به استراحت مابین کار نخواهد داشت . ولی چنانچه شرایط کار به صورتی باشد که شخص مجبور باشد جهت انجام آن نیرویی بیش از 15% درصد ماکزیمم نیروی عضلانی را مصرف نماید ، باید زمان هایی را جهت استراحت در طول کار در نظر گرفت . مدت این استراحت در رابطه با شدت سنگینی و کار زیادتر خواهد شد و هرچه زمان کار استاتیکی افزایش یابد طول مدت زمان استراحت نیز به موازات آن باید زیاد گردد . و اگر پوسچر بدن نیز در حین انجام آن کار نامناسب و ناصحیح باشد باید به فکر تغییر آن وضعیت خاص باشیم .
رومرت فرمولی را جهت محاسبه زمان استراحت در حین کار استاتیکی ارایه داده است که به شرح زیر است :
EZ = 18 ( t / tmax )1.4 × ( f / fmax _ 0.15 )0.5 × %100
که در این رابطه :
EZ : ضریب استراحت به نسبت زمان کار
tmax : زمان کار ماکزیمم بر حسب دقیقه
t: زمان کار واقعی بر حسب دقیقه
fmax : ماکزیمم نیروی عضلانی بر حسب کیلوگرم
f : نیروی عضلانی در گیر با کار بر حسب کیلوگرم
همانطور که فرمول بیان می کند ، اگر کاری را انجام دهیم که فقط تا 15% ماکزیمم نیروی عضلانی صرف انجام آن کار گردد ، این کار را می توان به صورت غیر محدود از نظر زمان و انرژی مورد نیاز انجام داد ولی چنانچه مثلا" کاری را انجام دهید که 55% ماکزیمم نیروی عضلانی را طلب کند ، بر اساس این فرمول 800% زمان انجام کار باید برای استراحت درنظر گرفته شود . یعنی به ازای یک دقیقه کار استاتیکی در چنین وضعیتی باید هشت دقیقه استراحت در کار لحاظ گردد . تا بدن به حالت اولیه بازگردد .
با توجه به افزایش سریع و تصاعدی زمان استراحت نسبت به شدت و زمان انجام کار می توان نتیجه باید گیری نمود که در هنگام طراحی و تنظیم کار در حد توان از ایجاد کارهای استاتیکی جلوگیری نمود و کارها را به صورتی تدارک دید که عضلات درگیر کار بیشتر در تحرک و انقباض و انبساط باشند .
پوسچر ((Posture)) :
نگهداشتن بدن در وضعیتی خاص را پوسچر می نامند و نگهداشتن بار در این حالت از جمله مثال های کار استاتیک به شمار می رود . اگرچه هردوی این حالت ها ، در زندگی روزمره وجود داشته و بسیار شایع هستند اما بیشترین مشکل متخصصین در خصوص وضعیت- هایی است که این دو مورد با یکدیگر توام می شوند . اگر یک یا چند وضعیت دیگر نیز به این موارد افزوده شود می توان بر مبنای بدترین حالت ، ارزیابی آن مورد را انجام داد .اما چنانچه برای انجام کار نیاز به اعمال نیروی زیاد باشد در این حالت این روش چندان رضایت بخش نیست .
به طور کلی می توانیم بگوییم ، محدودیت های کار فیزیکی دینامیک ، ضربان قلب بالا و کاهش تنفس است . به همان نسبت ، محدودیت های کار استاتیک ، درد عضلانی خواهد بود . این امر اختصاصا" ناشی از فعالیت سوخت و ساز هوازی در عضلات به شمار می آید . در این حالت به علت فشار داخلی عضلات ، روند تامین خون ، دچار اختلال می گردد .نتیجه چنین فشاری را نمی توان در ضربان قلب فرد جستجو کرد و ضربان قلب که ناشی از کار استاتیک است . بهترین نشانه ی وجود بار استاتیک خواهد بود .
اگر قصد ارزیابی پوسچر و کار استاتیک را داشته باشیم ، می بایستی عوامل اصلی در بارهای استاتیک را مرور کنیم . پنج حالتی که به عنوان تعریف پوسچر در ادامه به آنها اشاره شده ، معیار مناسبی است که به کمک آن می توان عوامل تداخل کننده در اعمال فشار به بدن فرد را شناسایی کرد .
1 – ارتباط زاویه ای بین اجزای بدن
2 – توزیع جرم های نقاط مختلف بدن
3 – نیروهای اعمال شده به محیط در یک پوسچر خاص
4 – مدت زمانی که بدن در آن پوسچر قرار می گیرد
5 – تاثیرات ناشی از نگه داشتن بدن در آن پوسچر خاص
اندازه گیری یکی از موارد فوق و یا تمامی آنها به ما در تعریف موارد زیر کمک می کند .
1 – ثبات فرد در آن وضعیت خاص
2 – برآورد فشار عضلانی و مولفه های نیرو بر مفاصل
3 – برآورد حدود خستگی و زمان های برگشت و به وضعیت راحتی
4 – مقایسه شرایطی که مغایر با روش های ارزیابی ما هستند
روش های اندازه گیری مستقیم کارهایی که در آن ، بدن در یک پوسچر خاص نگه داشته می شود ، تاثیرات آن ، مانند کار دینامیک ، چندان رایج نیست . گستره روش های اندازه گیری فعالیت عضلانی به کمک الکترومیوگراف EMG ، اندازه گیری عوامل بیماریزا و اندازه گیری بیماری ها و روش های توصیفی اتلاق می گردد . موارد اخیر شامل روش های ثبت پوسچر نظیر NIOSH و OWAS پرسشنامه های Nordic ، جهت یابی پوسچر ، زاویه سنجی بدن ، SELSPOST یا CODA می باشد .
ثبت پوسچر یا وضعیت های مختلف بدن :
در نگاه اول تصور می شود که عکس گرفتن یا استفاده از فیلم برداری به کمک ویدیو ، برای پوسچر بدن کافی باشد . البته برای بعضی موارد مثل اندازه گیری زوایای ویژه بدن ، این روش ها مناسب به نظر می رسد . اما با این همه اگر حتی از فیلم برداری ویدیویی یا عکسبرداری استفاده شود ، باز هم برای آنالیز اطلاعات اصلی و کمی می بایستی آنها را در جایی ثبت نمود ، به صورتی که به راحتی قابل دسترسی نیز باشند . از طرفی درک عمق و فضا از روی عکس و فیلم چندان ساده و علمی نیست .
با این همه علاوه بر ثبت پوسچر می بایستی داده های مربوط به هر فعالیت ، نظیر وزن باری که جابجا می شود ، شرایط افرادی که در گیر کار هستند و محیط کار نیز موجود باشد . بدین ترتیب می توان در حوزه وسیعتری ، وضعیت قرار گیری بدن را مورد ارزیابی قرار داد . البته لازم به ذکر است که علاوه بر موارد یاد شده ، محاسبات بیومکانیکی بدن نیز باید اعمال شود . تاثیر زمان بر فاکتور پوسچر امری واضح بوده و تقریبا" کمتر تحت کنترل محققین می باشد و در این باره مبایستی اطلاعات اپیدمیولوژی جامعی به کمک متخصصین بهداشت حرفه ای در صنایع مختلف ، به کمک روش هایی که در ذیل اعمال می شود تهیه گردد .
روش های مشاهده مستقیم :
اندازه گیری زوایای بین اندام مختلف بدن ، یا زوایای آن نسبت به محیط ، به طور مداوم مورد نیاز می باشد . در تجزیه و تحلیل های بیو مکانیکی نیاز به دقت زیادی می باشد . در خصوص ارزیابی پوسچرهای مختلف بدن و ارتباط آن با انواع ناراحتی ها ، تنش ها و نیروهای اعمال شده به بدن ، مطالعات گوناگونی صورت گرفته و می توان گفت که درصد خطای این روش ها بسیار کم است .
روش OWAS :
اگرچه مطالعه نحوه انجام کار (مهندسی روش ها) ، برای ثبت فعالیت های مختلف ، انواع چارت ها و سیستم های علامتی را توصیه می کند ، با این حال این موارد برای همه پوسچرها قابل استفاده نخواهد بود . یکی از سیستم های جدید کدگزاری برای تمامی پوسچرها که برای صنایع مختلف کاربرد فراوانی نیز دارد ، برای اولین بار در در یک کارخانه صنعت فولاد فنلاندی تهیه و مورد استفاده قرارگرفت . این کارخانه به نام Ovako oy به کمک انستیتوی فنلاندی ایمنی و بهداشت شغلی در سال 1992 روش OWAS را ارایه نمودند . در این روش پوسچرهای مختلف مشاهده و مورد بررسی قرار گرفته و موارد مختلف آن ثبت می شوند . با استفاده از جدول ارزیابی ارایه شده در ادامه می توان پوسچرها را ارزیابی نموده و تطابق یا عدم تطابق با استانداردهای قابل قبول را در آن تعیین کرد .
در ادامه مرحله به مرحله شیوه ارزیابی به روش مذکور شرح داده می شود :
ارزیابی نحوه انجام کار :
کار سنجی :
اولین قسمت کارسنجی ارزیابی بار ناشی از وضعیت بدن است که شامل توصیف کار، بررسی محیط کار و طبقه بندی کار از دیدگاه ارگونومیک است .
روشهای کار سنجی عبارتند از :
1 – EAT : که عبارتست از یک روش توصیفی برای توضیح اجمالی از کار .
2 – بررسی نظاممند محیط کار .
3 – روش مشاهده
در روش OWAS طبقه بندی وضعیت بدن در حین کار به شرح زیر است :
حالات بدن در حین کار به سه دسته تقسیم می شود که به آسانی قابل تشخیص است شرط لازم جهت نتیجه گیری در مورد وضعیت بدن رفع فشار ناشی از بدن است که در طول کار بر دستگاه اسکلتی عضلانی وارد می شود .
حالات بدن :
الف ) وضعیت پاها که شامل هفت حالت هستند که به ترتیب عبارتند از :
1 ) وضعیت نشسته
2 ) ایستاده روی هر دو پا در وضعیت کشیده
3 ) وضعیت ایستاده و وزن بدن روی یک پا
4 ) وضعیت ایستاده و هر دو زانو خمیده
5 ) وضعیت ایستاده و یک زانو خمیده
6 ) نشستن روی یک یا هر دو زانو
7 ) وضعیت حرکتی یا راه رفتن
ب ) وضعیت دست ها و بازوها که شامل سه حالت نسبت به سطح شانه هستند که عبارتند از :
1 ) هر دو دست پایینتر از حد شانه
2 ) یک دست بالاتر یا در حد شانه
3 ) هر دو دست بالاتر یا در حد شانه
ج ) وضعیت تنه و کمر که شامل چهار حالت زیر است :
1 ) کشیده و صاف
2 ) خمیده به جلو یا عقب
3 ) چرخش یا خمیدگی به طرفین
4 ) چرخش توام با خمیدگی
جهت تسهیل در امر بررسی و تشریح وضعیت کارگر درحین کار برای ثبت هر حالت یک کد شش رقمی در نظر گرفته می شود که به ترتیبرسه رقم سمت چپ آن بیانگر وضع تنه ، دست و پا و در سه رقم بعدی ابتدا نیروی اعمالی و در آخر تنها کد دو رقمی بیانگر مرحله هر کار است که آن را فاز کاری می نامند .
این اطلاعات نتیجه مشاهده مستقیم وضعیتهای بدن در حین کار است .برای تجزیه یک کار وکدگزاری آن کار طول مدت مشاهده بین 30 تا 40 دقیقه است و بین هر دو نظاره 6 تا 30 ثانیه وقفه لازم است بعد از هر مشاهده 10 دقیقه استراحت برای کارگر پیشنهاد می گردد . در صفحه بعد یک نمونه شغل کد گزاری شده است .
اعداد حاصل از کد گزاری را در جداول مخصوصی ثبت می نمایند و این اطلاعات را با جداول راهنما که وضعیت های انجام کار گروهبندی شده است مقایسه می کنند و پیشنهادات لازم را در جهت حذف و یا به حداقل رساندن کارهای استاتیکی ویا تصحیح حالات نادرست بدن کارگر در حین کار ارائه می کنند .
در روش OWAS حالات بدن به چهار گروه کاربردی تقسیم می شوند که عبارتند از :
1)گروه اول : وضعیت بدن و ترکیب این وضعیت ها در حین کار طبیعی و عادی است و نیاز به اصلاح نیست و به رنگ آبی در جدول نمایش داده می شود .
2) گروه دوم : فشار ها آسیب جزیی به دستگاه اسکلتی بدن می رسانند و در آینده باید اصلاح گردد ,به رنگ سبز نمایش داده می شوند .
3)گروه سوم :این گروه از فشارها آسیب زا هستند و هر چه سریعتر باید اصلاح شوند به رنگ بنفش نمایش داده می شوند .
4) گروه چهارم : فشارها به شدت به دستگاه اسکلتی - عضلانی آسیب می رسانند و باید فورا" باید اقدام به اصلاح گردد. این گروه به رنگ سفید در جدول متمایزند .
جمع آوری و پردازش دادها :
در ابتدا تعداد دفعات مشاهده کار جهت حصول ضریب اطمینان مورد نیاز باید مشخص گردد.پس از ثبت نتایج مشاهدات می توان داده ها را با استفاده از تناسب های ساده پردازش نمود و آنرا در تقسیم بندی کاربردی Owas قرار داد .
با توجه به نتایج حاصل , می توان اصلاحات لازم جهت کاهش فشارهای ناشی از وضعیتهای نادرست بدن در حین کار را ارایه و اجرا نمود. البته پس از اجرای اصلاحات پیشنهادی با مقایسه توسط روش Owas میزان تاثیر پژوهش باید تعیین گردد .
مراحل بررسی نحوه انجام کار به روش Owas :
1)شناسایی فعالیتهای مشکل آفرین و جمع آوری اطلاعات اساسی در مورد آن .
2) مشخص کردن هدف و روش های اجرای پژوهش .
3)جمع آوری اطلاعات مورد نیاز از محیط کار .
4) پردازش نتایج .
5) ارایه دلایل وضعیت نامناسب بدن در حین کار .
6)ارز یابی مجدد و تعیین میزان اثر اصلاحات انجام یافته .
میزان قابلیت اعتماد و مواد کاربرد روش Owas :
جهت به دست آوردن مشاهدات با قابلیت اعتماد بالا باید موارد زیر را مد نظر قرار داد:
الف ) زمان کافی جهت ثبت مشاهدات
ب ) مقایسه اطلاعات حاصل با وضعیت استاندارد بدن
ج ) شناخت صحیح کار
این روش در توسعه کار یا بهبود و اصلاح نحوه انجام کار به منظور کاهش نیروی- های وارد بر دستگاه عضلانی اسکلتی ، طرح ریزی محیط کار جدید یا پایه گذاری شیوه جدید نحوه انجام کار ، بازرسی های ارگونومیک و استفاده در تحقیقات کاربرد دارد . شرط موفقیت اجرای اصلاحات حاصل از مشاهدات در محیط کار اجرای هماهنگ ماموران اجرایی و پیگیری و آموزش درست است
استرس شغلی و راههای پیشگیری از آن
آدمی برای آنکه به طرز بهنجاری به کار و کوشش بپردازد بایستی کمی استرس احساس کند. برانگیختگی هیجانی ملایم آدمها را در جریان اجرای کاری که برعهده دارندهوشیار نگه می دارد. آدمی هنگام روبرو شدن با استرس به آن دسته از الگوهای رفتاری روی می آورد که پیش از آن برایش کارایی نداشته است . به عنوان مثال ، یک آدم محتاطممکن است محتاطتر هم بشود و سرانجام به کلی کناره بگیرد و یک آدم پرخاشگر ممکن است کنترل خود را از دست بدهد و بی مهابا همه چیز را در هم بکوبد. اعتقاد بر این است که بیماریهایی مانند حساسیتها، سردردهای میگرنی ، فشار خون ، ناراحتیهای قلبی ،زخمهای گوارشی با فشار هیجانی ارتباط دارند. عموم مردم بیشتر وقت مفید خود را درمحیط کار می گذرانند به همین دلیل شرایط محیط کار اهمیت بسیاری در تامین سلامت جسمانی و روانی آنها دارد و به اختصار برخی از عوامل که تاثیر زیادی در ایجاد استرس ناشی از کار دارند در ذیل ذکر گردیده است :
شرایط کاری ; تراکم کاری ; ابهام نقش ;
تعارض شغلی ; مسئولیت ; روابط با مافوق ; روابط با زیردستان ; روابط باهمکاران ; عدم امنیت شغلی .
شرایط کاری
عواملی چون شرایط نامطلوب کاری ، تندکارکردن ، تلاش طاقت فرسای فیزیکی ،ساعات بسیاری را در محیط کار گذراندن و پرکاری مفرط، موجب اختلال در سلامت روانی می شود. کار خسته کننده و تکراری و محیط نامطلوب فیزیکی و روانی ازجمله :سروکار داشتن با افراد تندخو و همکاران پرخاشگر علاوه بر اختلال سلامت روانی موجب کاهش سلامت جسمانی نیز می شود این افراد زودتر و بیشتر از افراد دیگر به بیماری مبتلا می شوند و دیرتر بهبود می یابند.
تراکم کاری
بعضی افراد زمانی که خیلی نزدیک با دیگران کار می کنند احساس ناراحتی می کننددر حالی که اگر عده ای در کنار بقیه کار نکنند احساس تنهایی می کنند. درهر حالت تراکم کاری (مثبت یا منفی ) می تواند باعث ایجاد استرس گردد.
ابهام نقش
اگر شخص اطلاع کافی از شغل و کاری که به عهده گرفته نداشته باشد بدین معنی که اهداف کاری وی چنانچه باید و شاید واضح و صریح نباشد و او نتواند با این اهداف وانتظارات خود، همکاران و مسئولیتهای محوله ارتباط درستی برقرار سازد، این حالت موجب بروز افسردگی ، کاهش اعتماد به نفس ، عدم احساس رضایت از وضع زندگی ،عدم رضایت شغلی و کاهش انگیزه شغلی می شود.
تعارض شغلی
اگر شخص در محیط کار خود با وظایف یا نیازهایی مواجه شود که واقعا علاقه ای نسبت به انجام آنها نداشته و یا اینکه قبلا تصوری از انجام آن کارها در ذهن نداشته باشد.متداولترین مورد در این زمینه هنگامی دیده می شود که فرد بین دو گروه مختلف که دوخواست و دو هدف متفاوت دارند واقع شود و به دو سو کشیده شود و یا در شرایطی قرار گیرد که بین خواسته ها و انتظاراتی که از و می رود تعارض وجود داشته باشد. افرادی که به مشاغل اداری و تخصصی اشتغال دارند بیشتر از بقیه در معرض این فشارها قرارداشته و آسیب پذیرترند.
مسئولیت
موجب استرس است و به نحو چشمگیری به افسردگی ، اضطراب و روانپریشی منجر می شود. هرچه میزان مسئولیت فرد در مقابل دیگران بیشتر شود وی باید دقت وزمان بیشتری را در واکنش و برخورد با سایرین صرف کند و درنتیجه استرس نیز بیشترخواهدشد. مسئولیت افراد به میزان قابل توجهی با سیگارکشیدن ، فشارخون و میزان کلسترول خون در ارتباط است . خطر ابتلا به بیماریهای مختلف جسمانی و روانی به افرادی که مسئولیتی را درقبال اشیا برعهده دارند به مراتب کمتر است .
روابط با مافوق
در شرایطی که کارکنان رئیس خود را فردی با فکر و ملاحظه کار احساس می کنندروابط دوستانه ای ایجاد می شود که براساس اعتماد متقابل ، احترام و صمیمیت بوده ،موجب عدم بروز استرس بر کارکنان خواهدشد. کارکنانی که احساس کنند رئیس مراعات آنها را نمی کند و نسبت به منافع آنها بی تفاوت است تحت استرس بوده و بیشتر درمعرض اختلال روانی هستند.
روابط با زیردستان
دعوت به تقسیم کار و مشارکت می تواند در برخی از مدیران موجب بروز استرس ازجمله احساس تنفر و اضطراب گردد. برخی از عوامل در بروز این پدیده سهیم هستند که مهمترین آنها عبارتند از:
1 - ناهماهنگی و ناهمسانی توانائیهای فردی با توقعاتی که از او می رود;
2 - ممکن است وی در معرض تعارض روانی قرار گیرد مثلا در جزیی ترین کارها دخالت کند و هم انتظار مشارکت و تقسیم کار داشته باشد;
3 - ممکن است زیردستان و افرادی که او ریاست آنها را عهده دار است از همکاری ومشارکت در امور خودداری کنند.
روابط با همکاران
نبودن روابط خوب بین همکاران عامل اساسی و محور بی اعتمادی ، عدم صمیمیت و رقابت ناسالم یکی از عوامل مهم موجد استرس است . روابط خوب و سالم می تواندعلاوه بر سلامت روانی باعث تعادل میزان کورتیزول (هورمون مهم بدن که نقش اساسی در تسریع بهبود آسیب دیدگی دارد) کاهش فشار خون و میزان مصرف دخانیات گردد.
عدم امنیت شغلی
در شرایط فعلی دنیا هیچ شغلی دائمی نیست و حفظ شغل و بقا آن بستگی به میزان فعالیت خود فرد دارد ولی عدم آگاهی از این موضوع موجب ترس از کنار گذاشته شدن (لغو یا اتمام قرارداد موقت ) و بازنشستگی یکی از فشارهای روانی است . چنین حالتی موجب می شود فرد قبل از آنکه به طور طبیعی از کار بازنشسته شود احساس فرسودگی وکسالت روحی کند. ترس از تنزل مقام یا کنار گذاشته شدن در افرادی که می دانند به مدارج بالا و بالاترین سطح پیشرفت در کار خود رسیده اند بسیار شدیدتر است . این افراد به پرکاری می پردازند تا همچنان خود را در اوج نگه دارند و درعین حال می کوشند عدم احساس امنیت شغلی را مخفی کنند و بدین ترتیب بیش از پیش درمعرض استرس قرارمی گیرند.
نشانه های استرس شغلی
نشانه های روانی ، نشانه های جسمانی و نشانه های رفتاری .
نشانه های روانی : نارضایتی - افسردگی - اضطراب - ملامت - احساس ناکامی - انزوا وبیزاری
نشانه های جسمانی : مشکل تر می توان تشخیص داد مانند: سردرد، بیماریهای قلبی وعروقی و انواع آلرژیها، اختلال درخواب و ناراحتیهای تنفسی را می توان نام برد.
نشانه های رفتاری : که خود بر دو نوع است : نشانه های رفتاری فردی مانند خودداری ازکارکردن ، مصرف روزافزون دارو، پرخوری و یا بی اشتهایی ، رفتار ستیزه جویانه در برابرخانواده . به طورکلی نشانه های رفتاری پیامدش به سازمان یا تشکیلات اداری برمی گرددازجمله غیبت از کار، رهاکردن شغل ، افزایش حوادث ناشی از کار و فقدان بهره وری .
به طور خلاصه ، استرس شغلی را می توان باتوجه به نشانه هایی که در فرد ظاهرمی شوند زخم معده - خلق وخوی افسرده یا دشمنی و عنادورزی مشاهده کرد وهمچنین استرس را می توان با ملاحظه عملکرد فرد در محیط کار مانند غیبت از کار یا ازدست دادن بهره وری تشخیص داد.
عوامل استرس شغلی در محیط کار
عبارتند از: ویژگیهای نقش ، شغل ، روابط کاری ، ساختار و جو سازمانی .
چگونه با شناخت عوامل خاص محیط کار که موجب استرس شغلی می شوندمی توان مداخلاتی به منظور پیشگیری یا کاهش استرس شغلی صورت داد؟
در این باره پژوهشگران بویژه با استفاده از نظریه نقش سعی کرده اند مسائل مربوط به استرس را شناسایی کنند و دریابند که فشارهای ناشی از نقش تاچه اندازه در پدید آمدن استرس شغلی تاثیر دارند. بنابراین در نتیجه این پژوهشها چهار نوع ویژگی برای نقش برشمرده اند: 1 - ابهام نقش 2 - کمباری نقش 3 - گرانباری نقش 4 - ناسازگاری نقش
1 - ابهام نقش : اگر فرد نداند که چه انتظاری از وی برای انجام شغلش دارند منجر به استرس شغلی خواهدشد.
2 - کمباری نقش : وضعیتی که در آن از مهارتهای شخص به طورکامل و تمام استفاده نمی شود. به طور کلی می توان گفت که کمباری نقش زمانی ناخوشایند است که توان کارکنان بیش از آن باشد که برای شغل محول به آنها لازم است .
3 - گرانباری نقش : به این معنی که اگر فرد نتواند از پس انجام کاری که بخشی از شغل معین اوست برآید دچار استرس خواهدشد.
4 - ناسازگاری نقش : نقش زمانی رخ می دهد که فرد مجبور می شود تن به مجموعه ای ازالزامهای شغلی با پذیرش مجموعه دیگری از الزامهای شغلی مغایر و یا به کل ناممکن بدهد. مانند پزشکی که از او خواسته می شود دست به روش درمانی بزند که ازنظر اومغایر با اخلاق پزشکی است یا از حسابدار شرکتی خواسته شود حسابهای خلاف واقع درست کند یا به اصطلاح حساب سازی کند تا مالیاتی را که به شرکت تعلق می گیردکاهش دهد.
ویژگیهای شغل
ویژگیهای شغل نیز ازجمله عاملهای دیگری هستند که ممکن است منجر به استرس شغلی شوند. نتایج به دست آمده از تحقیقات و بررسیها گویای آن است که جنبه های معینی از محیط کار در استرس شغلی نقش دارند. این ویژگیها چهار دسته گوناگون راتشکیل می دهند که به طور خلاصه عبارتند از: 1 - آهنگ کار 2 - تکرار کار 3 - نوبتکاری و ویژگیهایی مربوط به وظیفه
1 - آهنگ کار: از عاملهایی که همواره در مشکلهای مرتبط با استرس دخالت دارنددست کم سه عامل از آهنگ کار ناشی می شوند: عامل اول فقدان ناآشکار کنترل ، عامل دوم تعداد دفعات تکرار کار است .
سومین فشار یا بارکاری است که فرد شاغل در رابطه با آهنگ کار احساس می کند.کارگرانی که با آهنگی کار می کنند که آکنده از فشار یا بسیار پرزحمت است به احتمال بیش از همه درمعرض استرس کار قرار می گیرند.
2 - تکرار کار: یعنی تعداد دفعات تکرار در کار یکی از ویژگیهای شغل است که می تواندعامل موثری در استرس شغلی باشد. هرچه شغل معین تکراری تر باشد به احتمال بیشتری در پیدایش استرس نقش دارد.
3 - نوبتکاری : کار در ساعتهایی خارج از ساعات معمولی کار روزانه ، عامل دیگری است که منجر به استرس شغلی می شود. نوبتکاری ممکن است موجب گردد که فرد شاغل دستخوش فشارهای ناشی از زندگی خانوادگی شود مثلا شخص نتواند از عهده مراقبت از فرزندان و همسر خود برآید و یا مشکلهای زناشویی بروز کنند و یا جداافتادن از جامعه (قطع رابطه با دوستانی که در روز کار می کنند و محروم ماندن از کارهای گروهی اجتماعی و فعالیتهای باشگاهی ) یکی دیگر از عوامل نوبتکاری است .
ویژگیهای مربوط به وظیفه
گوناگونی : تعداد وظیفه های گوناگونی که ممکن است برای یک شغل تعیین شوند.
آزادی عمل (خودمختاری ): مقدار اختیاری که شاغل در تصمیم گیری برای انجام شغل خود دارد.
کنش متقابل لازم : تعداد ارتباطهای چهره به چهره ای که برای انجام وظایف لازم اند.
کنش متقابل اختیاری : تعداد ارتباطهای رودررویی که به طور خود خواسته صورت می گیرند.
دانش و مهارت لازم : میزان دانسته ها یا آمادگی ذهنی که برای انجام دادن شغل لازم است .
مسئولیت : سطح پاسخگویی که برای انجام وظیفه لازم است .
روابط کاری میان فردی
کیفیت روابط کارکنان در محیط کار، همواره رابطه موثری با استرس شغلی دارد که دربررسیها سه نوع روابط دیده شده است :
روابط با همکاران ; روابط درون گروههای کاری ; روابط با سرپرستان و رهبران .
راهها و روشهای مدیریت منابع انسانی
مجموعه ای دیگر از عاملهای نهفته استرس در محیط کار به شیوه های کار در مدیریت منابع انسانی بستگی پیدا می کند. امروزه وظیفه منابع انسانی در بسیاری از سازمانهادربردارنده اموری است مانند آموزش - رشد توسعه شغلی ، برنامه ریزی پیگیرانه - حقوق و مزایا - برکناری از شغل و کارهای رفاهی و مسائل گوناگون دیگر.
ورود به محیط کار
هنگامی که فردی به محیط کار تازه ای وارد می شود بیش از هر زمان دیگر آمادگی برای استرس دارد. بویژه از آن رو که تازه واردان درمی یابند که آنچه در ذهن خود نسبت به چگونگی یک محیط کار می پنداشتند با آن آنچه در واقعیت می بینند تفاوت دارد.
عوامل بالقوه استرس در ورود به محیط کار عبارتند از:
ابهام ; بی تکلیفی ; نگرانی از شکل گیری نوعی هویت سازمانی ; یادگیری طرزبرخورد با مدیران و همکاران .
ارزیابی
اگر در محیط کار ارزیابی به صورت کمی و اعداد صورت نپذیرد کارکنان دستخوش استرس خواهند شد. به طورمثال برای معرفی کارگر نمونه بایستی فرمهای مخصوص تهیه گردد تا مثلا با نموداری نحوه حضور غیاب ، اخلاق سازمانی ، تلاش و... در آن سنجیده وکارگر نمونه معرفی گردد. ولی این ارزیابی اگر به صورت کیفی باشد شاید غرضهای شخصی یا یک اشتباه و ندانم کاری سرنوشت فردی را دگرگون کرده و موجبات استرس ودلسردی را فراهم سازد. یا در معاینات استخدامی و ادواری شرکت یک پزشک عمومی نمی تواند نظریه کارشناسی قطعی درمورد مسائل روحی - روانی کارکنان یا مغز و قلب وچشم و... که لازمه مدارک بالاتر تخصصی را دارند بدهد، ولی می تواند با معرفی به متخصصان ذیربط با استناد به مدارک ارائه شده نظر دهد ولی اگر غیر از آن باشد هرچنداشتباه غیرعمدی باشد موجبات استرس را فراهم کرده است .
بازخورد عملکرد
یکی دیگر از حوزه هایی که استرس شغلی باز هم با مدیریت منابع انسانی بستگی پیدا می کند، بازخورد عملکرد است . دریافت بازخورد می تواند عملکرد و انگیزه راتقویت کند، و به همین قیاس ، فقدان بازخورد ممکن است عامل بالقوه ای برای استرس شغلی باشد.
رابطه بین استرس شغلی و بازخورد عملکرد
1 - فرم ارزشیابی : به کارگیری نوعی فرم ارزشیابی که نمونه های رفتاری روشنی ازعملکرد را نشان نداده ، بلکه دربردارنده نوعی ارزیابی ابتکارعمل باشد.
2 - فراوانی : هرچه فرد بازخورد مستقیم را به دفعات کمتر دریافت کند به احتمال بیشتردستخوش استرس می شود.
پاداشها
پاداشی که برای انجام کار به کارکنان داده می شود اگر بی مورد و نابجا باشد حقی دربین کارکنان محسوب می شود که قطع کردن آن نیز عامل بالقوه دیگری است که ممکن است آنها را دستخوش استرس کند.
تعهد
اگر مدیر یا سرپرستی به قول و تعهد خود درقبال زیردست عمل نکند و همچنین برعکس اگر همین کار توسط زیردست صورت گیرد موجب استرس در فرد مقابل شده وباعث دلسردی و کارشکنی خواهدشد.
تبعیض
اگر موسسه ای بین کارکنان تبعیض قایل شد و دلیل محکم و قانع کننده ای برای آن نداشت حتما دربین کارکنان اختلافاتی به وجود خواهدآمد که استرس زائیده آن است .لازم است اطلاعاتی در این مورد به کارکنان داده شود تا استرسی کاذب به وجود نیاید.چرا که تعیین کننده حقوق در این نوع موسسات ، میزان نحوه و کیفیت تلاش کارکنان است .
انتقالهای شغل و حرفه
اجبار به تغییر یا انتقال از هر نوعی که ممکن است استرس زا باشد. چرخش شغل اداره ممکن است فرد را در معرض استرس قرار دهد زیرا در او احساس ناپایداری وناتوانی پدید می آورد و از خواستهای کاری ناشناخته می ترساند.
ترک کار
موردخاصی از انتقال یا گذر شغلی هنگامی پیش می آید که شاغل محیط کارش راترک می کند. در این هنگام است که چندین عامل استرس زا بروز می کنند و فرد را به خطرمی اندازد.
فناوری و خصیصه های مادی
در رابطه با متغیرهای مادی ، استرس زمانی رخ می دهد که حداقل شرایط زیستی وایمنی جسمانی حفظ نشده باشد. خصیصه های مادی کار را که بالقوه استرس زا هستنداغلب به عنوان محرکهای استرس کاری معرفی کرده اند. زیرا این محرکها اغلب درمحیطهای کاری مشاهده می شوند که کارکنانشان کارگرند.
عوامل مادی استرس در محیط کار
نور:
نور ناکافی در کارگاه ;
تابش شدید و خیره کننده نور در آزمایشگاه .
سروصدا:
قرارگرفتن مداوم درمعرض سروصدای ماشین آلات ;
شرایط خاص روانی در شرکت ;
مزاحمت صداهای بلند در اداره .
دما
سرمای شدید در بناهای باز و بی در و پیکر;
قرار گرفتن طولانی در معرض گرما در کارخانه های تولیدی ;
نوسان در دمای فضای اداره .
ارتعاش و حرکت :
تجهیزات عملیاتی (مانند مته ضربه ای );
راندمان ماشینهایی مانند چنگک بالابر.
هوای آلوده :
تنفس گازها و دودهای سمی در آزمایشگاه فرآوری ;
قرارگرفتن پوست بدن در معرض عامل بیماری زا در کارخانه های شیمیایی ;
قرارگرفتن در معرض پرتوهای رادیو اکتیو به هنگام حادثه در کارخانه های انرژی اتمی .
(البته درتمامی کارخانجات وسایل و لباس ایمنی به کارکنان تحویل گردیده این کارکنان هستند که بایستی با درنظر گرفتن سلامتی خویش و مسائل اقتصادی و بهداشت کارخانه از آنها استفاده کنند، چرا درصورت عدم استفاده عواقبی همچون استرس درپی خواهدداشت ).
عاملهای آرگونومیک :
کار تنظیم شده ماشینی در خط تولید;
بار کاری زیاد بر ماهیچه ها در محوطه الوار و چوب ;
فشار شدید حسی از صفحه فرمان کابین خلبان هواپیما.
ارتباط خانه و محل کار
باتوجه به تحقیقات روانشناسی ، درعمل مشاهده شد. که در جامعه کنونی که بامشکل اقتصادی روبروست ارتباط بین خانه و کار را بیشتر به هم نزدیک کرده و این رابطه یک رابطه مستقیم است . تحقیقات نشان می دهد اگر کارگری در خانه با مشکلی روبروباشد بی شک آن را با خود به محیط کار خواهدآورد و برعکس اگر در محیط کار با مشکلی روبرو شد بی شک آن را با خود به محیط خانه خواهدبود. در اینجا باید پرسید:
1 - اگر ارتباط میان خانه و کار به کلی قطع شود آیا مشکل کارکنان کاهش خواهدیافت ؟
2 - اگر ارتباط کار و خانه بیشتر باشد آیا مشکل کارکنان کاهش خواهدیافت ؟
در پاسخ به سوال اول می توان گفت : برخلاف جوامع غربی در جامعه ما که دارای احساسات ظریف و مردمی است ، این کار عملی نیست .
اما در رابطه با جواب سوال دوم می توان گفت که اگر مشکل اقتصادی خانواده برطرف شود، کارگر بدون استرس و با روحیه عالی و پرنشاط در سر کار حاضر می شود ودیگر موقع کار به فکر اجاره خانه ، خرید خانه ، خرید وسایل ضروری خانه و هزار مساله گفته شده یا نشده دیگر نخواهد افتاد.
شاید بزرگترین هزینه ای که بر اثر استرس شغلی پدید می آید و محاسبه آن نیز از همه دشوارتر است ، خسارت هایی است که درنتیجه اشتباه کارکنانی رخ می دهد که به کارهای حساسی اشتغال دارند. مثلا فردی که شغلش کنترل و پیش بینی جریانهای هواشناسی است ، ممکن است با یک اشتباه ساده ، خسارتهای جبران ناپذیری به زندگی مردم واردکند.
بسیاری از حوادث ضمن کار ممکن است بر اثر استرسهای شغلی اتفاق افتند. به طورتقریب محاسبه کرده اند که هرسال در ایالات متحده بیش از دو میلیون کارگر بر اثرحادثه های ناشی از کار دچار آسیبهای معلولیت زا می شوند، و همین طور هر سال 15000نفر در حادثه های ناشی از کار جان خود را از دست می دهند.
زیان دیگری که چندان هم به چشم نمی آید، اما جبران ناپذیرتر از بقیه بوده و متوجه زندگی انسانهاست ، آثار و بازتاب استرسهای شغلی است که موجب خراب شدن روابطافراد بویژه همسران می شود. استرس شغلی مشکلی است که ابعاد اقتصادی باورنکردنی دارد و شایان توجه بسیار است . به همین دلیل بسیاری از شرکتها با تمهیداتی به نام برنامه های کمک به کارکنان (EAP) کوشیده اند به طور جدی با استرس شغلی مقابله کنند.
در دهه اخیر، موضوع فشار عصبی و آثار آن در سازمان موردتوجه بسیار قرارگرفته ویکی از مباحث اصلی رفتار سازمانی را به خود اختصاص داده است . علی رغم این نظر که فشارهای عصبی مفید نیز وجود دارد و مقداری از فشارهای عصبی برای ایجاد تحرک وتلاش در انسان ضروری است ، زمانی که بحث فشار عصبی مطرح شود بیشتر به عوارض و ضایعات آن توجه شده و فشار عصبی مضر مدنظر قرار می گیرد. به هرحال فشار عصبی حاد نیروی انسانی سازمان را ضایع می کند و پایه های سازمان را متزلزل می سازد.بدین ترتیب است که فشار عصبی در سازمان همچون آفتی ، نیروها را تحلیل می برد وفعالیتها را عقیم می سازد. از میان نشانه های عمومی استرس موارد زیر ازجمله بی اشتهایی یا اشتهای زیاد، بی خوابی یا خواب بیش از اندازه ، دردهای مداوم ، خلاء ذهنی واحساسی ، استرس در محیط کار، درگیری با کارفرما، ترس از شکست ، برنامه های کاری فشرده ، نبودن امکانات کافی و رابطه استرس با میزان انجام کار آشکارتر است . شناسایی عوامل استرس زای کارکنان و یافتن راهبردهایی درجهت پیشگیری و رفع این عوامل بسیار حائزاهمیت است .
نتیجه گیری
در این مقاله بسیاری از جنبه های گوناگون شغل را بررسی کردیم بویژه عاملها یامتغیرهایی که به محیط کار بستگی دارد. این عوامل دامنه پهناوری را دربرمی گیرند. از فردشاغل گرفته تا محیط بی واسطه کار و حتی کل سازمان و در ابعاد گسترده تر اقتصاد ملی ،اما بسیاری از این عوامل را می توان با مداخله موثر تغییر داد.
حال باتوجه به بحثهایی که صورت پذیرفت پیشنهاد می گردد تا نظام مدیریت مشارکتی از طریق تدوین سیستمی درقالب سیستم ارائه پیشنهادات در محیط شرکتهاپیاده گردد. ازطریق :
الف ) آشناکردن افراد خانواده با محیط کار از طریق بازدید با برنامه های جنبی (به طور مثال یکی از شرکتهای معتبر ترکیه به نام شرکت CEMTAS اعلام کرده که یک خانواده بزرگ است . به طوری که پرسنل را تشویق به ارتباط بیشتر در مناسبات و جشنهای ملی و میهنی می کند. همچنین علاقه مند ایجاد رابطه فامیلی بین پرسنل است . در روز ملی درخت کاری هر ساله کلیه پرسنل به همراه مدیریت ارشد و عالی شرکت در این جشن شرکت کرده واقدام به نهال کاری می کنند، به گونه ای که برای هر سال کاری یک منطقه درختکاری شده به صورت مجزا با قید شماره سال مشخص شده است . ضمنا در برخی از روزهای سال کلیه افراد به همراه خانواده هایشان در ضیافتهای شام و مسافرتهای دسته جمعی شرکت می کنند).
ب ) تشویق افراد خانواده ، خصوصا خود کارکنان برای ارائه پیشنهادات و انتقادات
ج ) ارج نهادن به پیشنهادات و انتقادات دریافتی هرچند بی مورد
د) حفظ ارتباط فی مابین
MSDs
MSDS
بیماریهای اسکلتی ـ ماهیچه ای (MSDS ) امروزه بعنوان یکی از معضلات مهم در عرصه بیماری های شغلی تبدیل شده است.
بنابر نظر انجمن متخصصین طب کار ایران این اختلالات توانسته اند بیماریهای پوستی را پشت سر گذاشته و رتبه نخست را در صنایع بدست آوردند. پیشرفت صنعت و تکنولوژی و جانشینی ماشین به جای انسان و انجام کارهای تکراری و کم تحرکی در افراد همگی می تواند دلایلی منطقی در توجیه پیشرفت این اختلالات باشند.
صنایع بیش از پیش به افزایش میزان تولید , توسعه تکنولوژی و باقی ماندن در رقابت نیاز دارند در نتیجه به مواردی مثل بلند کردن متناوب بار ، حمل کردن و کشیدن یا هل دادن آنها بدون کمک گرفتن از دیگران یا وسایل حمل بار، افزایش ویژگیها و شرایطی که نیاز است کارگر کار خود را به تنهائی انجام دهد ، کار بیش از 8 ساعت ، کار با سرعت بالا مثل مونتاژ درگیر می باشند.
این عوامل بویژه اگر با طراحی ناقص ماشین آلات، ابزار و محل کار یا عدم استفاده صحیح از ابزار
توام باشد استرسهای فیزیکی روی بدن کارگر را که ممکن است به آسیب منجر شود خلق می کند.پس ابتدا باید دانست MSDS چیست، چگونه بوجود می آید ، چه مشاغلی را تهدید می کند، چگونه شناسایی و کنترل می شود، و ارگونومی چه کمکی به ما در مورد این بیماریها می کند و کلا چرا اینقدر جایگاه مهمی را در بیماری های ناشی از کار بخود اختصاص داده اند.
MSDS یا اختلالات اسکلتی ماهیچه ای به آسیبهای بافت نرم شامل ماهیچه ها، تاندونها، لیگمانها، مفاصل وغضروفها و سیستم عصبی گفنه می شود.
ارگونومیست ها اسامی مختلفی برای MSDS گذاشته اند که شامل :
ترومای پیشرونده، ترومای مکرر، آسیبهای ناشی از استرسهای مکرر و سندرم فشار بیش از حد شغلی است. این دردها و اغلب آسیبهای، معمولا پس از هفته ها، ماهها و سالها گسترش پیدا می کند و اندامهائی مثل بازوها، گردن، مچ، دستها، ستون فقرات، زانوها، انگشتان و شانه ها را بیشتر تحت تاثیر خود قرار می دهند . MSDS معمولا در نتیجه تماس با انواع ریسک فاکتورها که می تواند بیماری را وخیم تر کند حاصل میشود . این اختلالات می تواند ایجاد درد، کرخ شدن، مورمور شدن، سخت شدگی مفاصل، مشکل در حرکات، انحلال ماهیچه ای وگاهی پارالیزی کنند . بنابراین کارگران باید زمان لازم برای بهبودی داشته باشند تا بیماری بازگشت نداشته باشد.
MSDS شامل بیماریهای گوناگونی است مثل سندرم تونل کارپال (CTS )، آسیبهای تاندون و رگ سیاتیک و ورم دیسک و ستون فقرات لذا لیزخوردن، سکندری خوردن و حوادث این چنین را جزء آن نباید به شمار آورد. شرایطی مثل: اعمال نیروی بیش از حد، پوسچرهای غلط و استاتیک ، ارتعاش، دمای پایین و کارهای ظریف تکراری و… فاکتورهائی هستند که عامل ایجاد این اختلالات هستند .
و اما ارگونومی چه ارتباطی می تواند با MSDS داشته باشد و اصولا آیا می توان با انجام تدابیر ارگونومیکی جلوی بروز و پیشرفت این بیماری ها را گرفت. سوالاتی است که می توان براحتی به آنها پاسخ داد .
برای این منظور باید یک برنامه ارگونومیکی دقیق که در آن از مدیریت گرفته تا کارگران دخالت فعال دارند توسط ارگونومیست طراحی و اجرا شود . در این برنامه ابتدا تمام مشاغل آنالیز شده و از طریق این آنالیز تمام عواملی که تولید MSDS می کنند شناسائی و کنترل میشوند .
برای روشن شدن این مطلب کافی است به 2 مثال زیر توجه شود .
شاید شما بارها افرادی را دیده باشید که با استفاده از چکش های پنوماتیکی مشغول کندن خیابانها هستند . در اثر ارتعاش ناشی از این چکش ها در ناحیه دست به مرور زمان بیماری سپید انگشتی یا WHITE FINGER که یک نوع MSDS است حاصل میشود . با استفاده از ابزارهائی که ارتعاش کمتری را تولید می کنند و تجهیز کارگر به دستکشهای ضد ارتعاش و پوشش دستگیره های دستگاه با پدهای مخصوص می توان تا حد زیادی از بروز این بیماری جلوگیری کرد .
مثال دوم به افرادی اختصاص دارد که مجبورند در طول شیفت کار خود یک پوسچر ثابتی را داشته باشند مثل اپراتورهای کامپیوتر که به این نوع افراد آسیبهائی در ناحیه شانه ها و گردن بخاطر استفاده طولانی مدت و پشت میز نشستن مستمر ایجاد میشود همچنین اگر تکیه گاه مناسبی برای آرنج وجود نداشته باشد درد در این نواحی افزایش چشمگیر پیدا می کند که به این اختلالات (VDT ) گفنه میشود .
برای کنترل این آسیبها باید تکیه گاه مناسبی برای آرنج کاربر تهیه کرد، استفاده از صندلی که قابلیت تنظیم شدن دارد ضروری است ، ارتفاع میز کار باید تصحیح شود ، استفاده از گیره اوراق
بسیار مناسب است . کیبورد باید در ارتفاع مناسبی از زمین قرار گرفته باشد بطوریکه از خم شدن مچ دست جلوگیری شود و آموزش کارگر در استفاده از نرمش های کوتاه مدت و مناسب در حین خستگی تا اسید لاکتیک تجمع یافته در خون بسرعت از آن خارج شود .
با مطالعه 2 مثال فوق می توان براحتی دریافت که از طریق بکارگیری تدابیر علمی ارگونومیکی می توان براحتی جلوی پیشرفت این بیماری ها را که توسعه آنها در آینده بیش از امروز خواهد بود گرفت . بنابراین امید کسانیکه در صنایع مشغول بکار هستند و با این اختلالات بیشتر در تماس هستند به متخصصین ارگونومی بیش از بیش اهمیت این دانش نوپا را نشان میدهد .
به امید آینده ای ایمن تر و سالمتر .
تهیه و تنظیم : سید حمیدرضا حسینی
کارشناس بهداشت حرفه ای
از دوست و همکار عزیزمان بابت ارسال این مقاله وزین تشکر میکنم.
همینجا از تمامی دوستان و همکاران عزیز که مقاله ای دارند و مایلند دیگر همکاران نیز از آن بهره ببرند به همکاری دعوت میکنم.
ار گونومی
ارگونومی بعنوان رشته ای از علوم که با بدست آوردن بهترین ارتباط میان کارگران و محیط کاری شان ، مرتبط است تعریف میشود . ارگونومی با ارزیابی قابلیتها و محدودیتهای انسان (بیومکانیک و آنتروپومتری ) ، استرسهای کاری و محیطی (فیزیولوژی کار و روانشناسی صنعتی ) ، نیروهای استاتیک و دینامیک روی بدن انسان (بیومکانیک )، احتیاط (روانشناسی صنعتی ) ، خستگی (فیزیولوژی کار و روانشناسی صنعتی )، طراحی و آموزش و طراحی ایستگاه کاری و ابزارها (آنتروپومتری و مهندسی )، سر و کار دارد. بنابراین ارگونومی از خیلی از علوم و مهندسی تشکیل یافته است .
موضوع ارگونومی :
ارگونومی شغلی تلاش میکند تا با بازبینی سیستم های کاری ، آنها را در جهت کاهش استرسهای حرفه ای تغییر دهد .
اصول ارگونومی در صنعت :
- طراحی تغییر ، جایگزینی و نگهداری تجهیزات برای ارتقای بهره وری ، زندگی کاری و کیفیت تولید
- طراحی و تغییر فضاهای کاری و جانمایی کاری برای سهولت و سرعت عملیات خدمات و نگهداری
- طراحی و تغییر روشهای کاری شامل اتوماسیون و تخصیص وظیفه بین اپراتور و ماشین
- کنترل فاکتورهای فیزیکی (گرما ،سرما،صدا،ارتعاش ،نور) در محل کار برای تولید بهتر و ایمنی کارکنان
- پیچیدگی و تعدد ابزارهای مورد استفاده در محیط کار
- وضعیتهای محیطی غیر طبیعی (گرما ، صدا ، ارتعاش ، روشنایی ، مواد سمی و …)
- بار کاری فیزیکی و فکری
- درک تاثیر مخصوص نوع کار روی جسم کارکنان و کارایی شغلی شان
- پیش بینی پتانسیل اثرات طولانی مدت (یا تجمعی ) کار روی جسم کارکنان
- ارزیابی تناسب محل کار و ابزارها برای کارگران جهت انجام کار
- بهبود بهره وری و آسایش کارگران توسط (تطبیق کار برای شخص ) یا تطبیق شخص برای کار نتایج این قبیل تلاشها دستیابی به بهترین هماهنگی میان قابلیتهای کارگر و نیازمندیهای شغل است .
فاکتورهای استرس در محیط های کار :
هر محیط کاری فاکتورهای استرس مخصوص خود را دارد. در زیر فاکتورهای استرس شناخته شده در محل کار آمده است .
نتایج بکارگیری ارگونومی
موارد زیر تعدادی از نتایج بکارگیری اصول ارگونومی در محل کاراست .
بیومکانیک
بیومکانیک ترکیبی از فیزیک مهندسی (مکانیک ) ، آنتروپومتری و پایه علوم پزشکی (بیولوژی و فیزیولوژی ) که از طریق ریاضی مرتبط گشته اند . آن قوانین فیزیکی را برای توصیف پدیده های بیولوژیکی بدن انسان استفاده میشود . اصول بیومکانیک جهت مطالعه پاسخهای بدن انسان به بارها و استرس هایی که در محیطهای کاری بر آن قرار میگیرد، میباشد .
فیزیولوژی کار :
مطالعه عملکرد ارگانیسمهای انسان توسط استرسهای کار ماهیچه ای تحت تاثیر قرار میگیرد.
پاسخهای فیزیولوژیک ناشی از کار فیزیکی شامل سیستمهای ماهیچه ای اسکلتی و قلبی عروقی میباشد.
ارزیابی توانایی کاری
- ضربان قلب
- اکسیژن مصرفی
بیومکانیک حرفه ای
بررسی فیزیکی کارگر و ابزار ، ماشین آلات و مواد به نحوی که کارایی بهینه داشته و کمترین آسیبها متوجه شخص گردد اختلالاتی را که بدلیل عدم تطابق قابلیتهای فردی و نیازمندیهای شغلی وجود دارد را به حداقل میرساند و از بروز یک اختلال اسکلتی –عضلانی پیشگیری مینماید .
جنبه های بهداشتی ارگونومی
- پیشگیری از بیماریها و اختلالات ناخواسته و غیبت
- طراحی بهینه ایستگاههای کاری
- بهترین استفاده از انرژی تلاش کاری
- بهترین استفاده از منابع و قابلیتهای کارگر
جنبه های اقتصادی ارگونومی
- استفاده بهینه از انرژی که باعث کارایی بیشتر میگردد
- دوره های منظم کار و استراحت که باعث بهره وری بیشتر میگردد
- حذف خستگی که باعث افزایش کیفیت کار میشود .
خستگی ناشی از کار
خستگی ناشی از کارعبارتست از ضعف و ناتوانی در تمامی حرکات بدن بطوریکه این نوع خستگی در صنعت بصورت خستگی عضلانی (جسمی ) و خستگی روحی (روانی ) ظاهر میشود .
انواع خستگی
- خستگی چشمی
- خستگی کل بدن
- خستگی فکری
- خستگی عصبی
- خستگی مزمن
- خستگی ناشی از بهم خوردن ریتم روز و شب
- کاهش توجه
- کاهش دریافت
- کاهش سرعت عملکرد فیزیکی و ذهنی
- کاهش دقت و افزایش اشتباه
- مصرف انرژی بالا جهت ثابت نگهداشتن راندمان
- احساس خستگی ، گیجی ، و تحریک پذیری
عوارض خستگی
نظرات ()


